Akşemseddin

Akşemseddin Hayatı

Türk bilgin ve hekimi (Osmancık 1389-Göynük 1459). Asıl adı, Şeyh Mehmed Şemseddin bin Hamza’dır. Babası Hamza, Şahabeddin Sühreverdi soyundandır. ilk öğrenimini Amasya’da tamamladıktan sonra Halep’e gitti. Bu yolculuk sırasında kendisini Hacı Bayram Veli’nin irşat edeceğine işaret olan bir rüya görerek Ankara’ya döndü ve onun müridi oldu. Kısa süre Beypazarı ve İskilip’te oturduktan sonra Göynük’te ders vermeğe başladı. O sırada Edirne sarayında Şehzade Mehmed (Fatih) doğmuştu; babası Sultan Murad II, Hacı Bayram Veli’ye mensuptu. Onun tavsiyesiyle şehzadesine Akşemseddin’i lala olarak getirtti, böylece Akşemseddin, Şehzade Mehmed’in hocası oldu.

Sultan Mehmed II İstanbul’u kuşatırken, hocasını yanından ayırmadı. Akşemseddin, devamlı olarak askerin maneviyatını yükseltiyor, Mehmed II ile istişare ediyordu. Daha önceleri Konstantaniye’yi fethe teşebbüs ederek orada şehit olan Halid bin Eba Eyüb ül-Ensarî’nin mezarının yerini manevî bir güçle buldu. Onun da şehri saran türk ordusuna yardımcı olduğunu ilân etti, hattâ rivayete göre fethin gün ve saatini Mehmed II’ye ve orduya haber verdi. Fatih, hocasını ve mürşidini uzun zaman yanında alakoymakta ısrar etti, ama Akşemseddin yerleşmeğe karar verdiği Göynük’e gitti ve orada öldü. Türbesi de aynı yerdedir.

Akşemseddin, din ve tıp sahasında derin bilgiye sahipti. Hacı Bayram Veli’nin ölümünden sonra onun tarikatının Melâmilik kolunu Ömer Dede; Bayramilik kolunu Akşemseddin ve onun halifesi İbrahim Tennurî’nin yürüttükleri bilinir. Akşemseddin’in tıbba dair elde iki kitabı vardır: Maddet-ül-Hayat (Hayatın Maddesi) ve Kitab-ül-Tıp (Tıp Kitabı). Her ikisi de türkçedir ve Feyzullah Efendi kütüphanesindedir. Ayrıca Hall-i Müş-kilât (Güçlüklerin Halli), Risale t-ül-Nur iye (Nur Risalesi) ve Makamat-ı Evliya (Velilerin Makamları) adlı arapça kitapları vardır. Akşemseddin hakkında yazılıp basılmış tek kitap, Emîr Hüseyin’in Menakıpname’sidir.

Akşemseddin Eserleri

  • Maddet-ül-Hayat (Hayatın Maddesi)
  • Kitab-ül-Tıp (Tıp Kitabı)
  • Hall-i Müş-kilât (Güçlüklerin Halli)
  • Risale t-ül-Nur iye (Nur Risalesi)
  • Makamat-ı Evliya (Velilerin Makamları)
Akşemseddin Türbesi
Göynük’deki Türbesi 1464 yılında Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırıldı. Kefeki taşından yapılmış kasnaksız bir kubbe ile örtülü altıgen planlı yapı, girişi doğu yönündedir. Kapının üzerinde sivri kemerli bir alınlık yer alır.
Türbenin içi çok sadedir. Kubbenin oturduğu pandantifler ilgi çekicidir. Her kenarda, altta ve üstte ikişer sıra halinde yer alan pencerelerden üst sıradakiler geç devre ait renkli camlı alçı şebekelerle süslenmiştir.
Akşemseddin’in sandukası 2.50×0.50 metre boyutunda, kapıdan içeri girince sağdadır. Ceviz üzerine kabartma yazı ile süslü olan bu sanduka Osmanlı ağaç işçiliğinin güzel bir örneğidir. Kapaklar nar çiçeği kabartması ile süslenmiştir. Türbede ayrıca Akşemseddin’in oğulları Sadullah ile Emrullah çelebilerin sandukaları vardır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir