Ali Suavi

Ali Suavi  (1839-1878)- Gazeteci yazar. İstanbul’da Cerrahpaşa’da doğdu. Çankırı’nın Çerkez ilçesine bağlı Viranşehir (Mecidiye) bucağının Çay köyünden İstanbul’a gelip yerleşen ve kağıtçılıkla geçimini sağlayan Hüseyin Ağa’nın oğludur. Asıl adı Ali’dir. Suavi’yi, sonradan kendi eklemiştir. Davud Paşa Rüştiyesinde okudu.

Serasker Kapısı’ndan Dersaadet Yoklaması Kalemi’ne katip olarak girdi ve üç yıl bu görevde kaldı. Ali Suavi’nin daha başka nerelerde bulunduğunu bilmiyoruz. Genç yaşta Arapça eser kaleme aldığına göre, medresede bir süre bulunduğu, ayrıca cami derslerine devam ederek kendini yetiştirdiği anlaşılıyor.

Ali Suavi 17-18 yaşlarında Hicaz’a gitti. Dönüşünde H. 1273/1856’da Maarif Nezareti’nin kuruluşunda ilk nazır olan Abdurrahman Paşa zamanında rüştiye öğretmenliği için açılan imtihanda birinciliği kazanarak Bursa Rüştiyesi’ne muallim-i evvel oldu. Bir yıl burada kaldıktan sonra, ali Paşa’nın çağrısı üzerine İstanbul’a döndü. H. 1275/1858‘de Simav’da Kuşlu medresesinde müderrislik yaptı.

Sonra Sofya’ya giderek orada bir aralık Ticaret Mahkemesi Başkanlığı, Edirne vilayeti örgütlendiği sırada, Filibe mutasarrıfı olan Ata Bey’in ve Kadı Celaleddin Efendi’nin ısrarıyla Filibe’de tahrirat müdürlüğü yaptı. Filibe’de aynı zamanda rüştiye öğretmenliğinde bulunan Ali Suavi, Yeşillioğlu Camii’nde halka verdiği vaazlarla oradaki Türk topluluğunu teşkilatlandırmak teşebbüsünde bulundu. Bu davranışı, o sırada Filibe’ Mutasarrıfı olan Enderunlu Ata Bey’in yakınması üzerine, Suavi’nin işine son verildi.

İstanbul’a dönen Ali Suavi, Şehzadebaşı Camii’nde verdiği heyecanlı vaazlarla şöhret kazandı. H. 25 Şaban 1283/1 Ocak 1867’de Filip’in çıkardığı Muhbir gazetesine ateşli yazılar yazmaya başladı. Gerek bu yazıları, gerek camilerdeki vaazlarıyla hükümeti kuşkulandırdığından, Muhbir 3 Zilkade 1283/1 Mart 1837 tarihli 32. sayısında bir ay süre ile kapatıldı ve Ali Suavi de Kastamonu’ya sürüldü.

Yeni Osmanlılardan Namık Kemal ile Ziya Bey’in 17 Mayıs 1837’de Avrupa’ya kaçmalarına önayak olan Mustafa Fazıl Paşa, Ali Suavi’yi de gizlice İstanbul’a getirterek onun da 22 Mayıs 1837’de Avrupa’ya kaçmasını sağladı, Ali Suavi, Namık Kemal ve Ziya Bey le buluşarak, onlarla birlikte Marsilya’ya, oradan da trenle Paris’e gitti.

Ali Suavi, Paris’den Londra’ya geçti. Mustafa Fazıl Paşa’nın verdiği para ile 31 Ağustos 1837’de Yeni Osmanlılar adına Muhbir’i çıkarmaya başladı. Muhbir’Yeni Osmanlıları savunacak yerde kendi düşüncelerine göre yazılar yazması, arkadaşlarım kızdırdı. Bu durumu hoş görmeyen Mustafa Fazıl Paşa, ayrıca Namık Kemal’e de Londra’da Hürriyet gazetesini H. Rebiülevvel 1285/29 Haziran 1868’de çıkarttırdı.

Bir müddet daha Muhbir’i çıkaran Ali Suavi, Mustafa Fazıl Paşa’nın maddi desteğini çekmesi üzerine Muhbir’i kapayarak Paris’e gitti ve orada H. 21 Rebiülahir 1286/1869’da Ulum gazetisini yayınlamaya başladı. 1870’de Almanların Paris’i kuşatması üzerine Trouville’e gitti. Ulum yerine burada Muvakkaten Ulum Müşterilerine adıyla bir gazete çıkaran Ali Suavi, savaştan sonra Paris’e dönerek 1876’ya kadar kaldı.

1876’da tahta çıkan Abdülhamid, Suavi’nin dönmesine izin verdi. Bu izin üzerine İstanbul’a gelen Ali Suavi ilk zamanlar Basiret gazetesine Midhat Paşa aleyhinde yazılar yazmaya başladı. Mabeyn Feriki olan Eğinli Said Paşa tarafından II. Abdülhamid’e tanıtılan Ali Suavi, bir aralık Padişah’ın “Has müşaviri’’ olmuştur. Bir müddet Galatasaray Sultanisi Müdürlüğüne tayin edildi. Ancak çok kalmayarak 1877’de bu vazifeden uzaklaştırıldı.

Galatasaray Müdürlüğünden ayrıldıktan sonra Üsküdar’a taşınan Ali Suavi, altı ay sonra, V. Murad’ı yeniden tahta geçirmek maksadıyla çoğu Rumeli göçmeni olmak üzere başına toplandığı birkaç yüz kişiyle Çırağan Sarayı’na saldırdı. V. Murad’ı dairesinden çıkardı.

Fakat o sırada yetişen Beşiktaş muhafızı Hasan Paşa tarafından sopa ile öldürüldü (20 Mayıs 18 78).Cesedi Yıldız ’daki mezarlıkta idi. Şimdi bu mezarlık yoktur.

Ali Suavi Eserleri

Kendi ifadesine göre, kaleme aldığı yazı ve incelemeleri 127’dir. Bunların büyük bir kısmı kaybolmuş bir kısmı da gazete ve dergi sayfalarında kalmıştır. Yazılarının çıktığı gazete ve dergiler:
İstanbul’da: Muhbir. Tasvir-i Efkar. Vakit. Basiret. Ümran. Müsavat. Londra’da Hürriyet; Kendi çıkardığı gazeteler: Londra’da Muhbir: Puris’de Ulum Trouville’de Muvakkaten Ulum Müşterilerine: Basılmış kitapları: Moutenegro (A propos de l’Herzegrovine). (Paris İd76). Hıvve, (Paris. 1290. 2. bas. İstanbul 1226. aynen İstanbul’du 1977’de Abdülhaluk Çav tarafından
“Hive Hanlığı” başlığı altında yayınlandı). Defter-i A’mal-i Ali Paşa (Paris), ali Paşa’nın Siyaseti, (İstanbul 1325), Kani Paşazade Ahmed Rıfat Bey ‘e Yazılan Mektub Sureti Hukuku’ş Sevari (İstanbul 1324), Kamusu’l-Ulumivel Maarif, Paris ‘de çıkardığı Ulum gazetesinde I. Rebiülahir 1287-3. cümadelahire 1287/1870 tarihleri arasında 21. sayısından 25. sayısına kadar 80 sayfa çıkarmıştır. Son madde, “Atabek”dir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir