Barometre

Barometre,Atmosfer basıncını ölçen bir aygıttır. Atmosfer basıncındaki değişiklikler hava koşullarında değişmelere yol açtığı için hava tahminlerinin yapılmasında barometre önemli bir rol oynar.

Barometrenin İcadı

Barometreyi 1643’te, Galileo’nun öğrencilerinden İtalyan bilim adamı Evangelista Tor ricelli bulmuştur.

Atmosferin yeryüzündeki her şey üzerinde belirli bir basıncı olduğunu kanıtlamak için deneyler yapan Torricelli, 90 cm uzunluğundaki bir cam tüpü cıva ile doldurdu ve tüpü ters çevirerek açık ucunu cıva dolu bir kaba daldırdı.

Tüpteki cıvanın kaptaki cıva düzeyinden 76 cm yüksekliğe kadar alçaldığını ve bu yükseklikte kaldığını gördü. Tüpteki cıva sütununu yukarıda tutan güç, havanın kaptaki cıvanın yüzeyine yaptığı basınçtı.

Bu basınç, tüpün tabanı kadar bir alanda, 76 cm boyundaki cıva sütununun ağırlığına eşitti. Atmosferin basıncı arttığı zaman tüpteki cıva düzeyi yükseliyor, azaldığı zaman cıva düzeyi düşüyordu. Böylece Torricelli havanın bir basıncı olduğunu kanıtlamakla kalmadı, ilk cıvalı barometreyi de yapmış oldu.

Bu sıralarda, Almanya’da Magdeburg’lu Otto von Guericke aynı deneyi su dolu bir tüple yaptı. Suyun özgül ağırlığı cıvanınkine oranla çok az olduğundan atmosfer basıncına eşit ağırlıkta bir su sütunu elde etmek için Guericke’nin 12 metre uzunluğunda bir tüp kullanması gerekti.

Barometrenin gösterdiği basınç değişmeleri ile hava koşullarının değişmesi arasındaki ilişki Torricelli ve Guericke’nin dikkatini çekmişti.

Barometre “düştüğü”, yani düşük bir atmosfer basıncı gösterdiği zaman, atmosfer basıncının düşük olduğu o bölgeye doğru çevreden bir hava akımı oluyor ve bu durum rüzgâr, yağış gibi hava değişikliklerine yol açıyordu. Barometrenin yükselmesi ise havanın iyi olacağını gösteriyordu.

Daha sonra Fransız bilim adamı Blaise Pascal, barometre dağa çıkarıldığında cıva sütununun yüksekliğinin azaldığını, dağdan inince de yeniden yükseldiğini gösterdi.

Çünkü atmosfer basıncı deniz düzeyinden yükseldikçe azalıyor, yükseklik azaldıkça da artıyordu. Böylece barometrenin iki önemli kullanım alanı ortaya çıktı.

Günümüzde de meteo rologlar ve denizciler barometreyi hava tahmini yapmakta, havacılar ve dağcılar ise deniz düzeyinden yüksekliği ölçmekte kullanırlar.

Cıvalı barometre, genellikle cıva düzeyinin kolayca ölçülmesini sağlamak amacıyla üzerine birimlerin işaretlendiği J biçiminde bir tüptür.

Atmosfer basıncı en doğru biçimde Fortin barometresiyle ölçülebilir. Bu barometrede cıva kabının tabanı deve derisinden dir ve bu tabana dayanan bir vida yardımıyla kabın büyüklüğü, dolayısıyla kaptaki cıvanın düzeyi ayarlanabilir.

Hem kaptaki cıvanın, hem de tüpteki cıvanın düzeyi aynı anda görülerek cıva sütununun boyu çok duyarlı bir biçimde ölçülebilir. Bu sistemle, hava basıncındaki değişmelerin tüpteki cıvanın yanı sıra kaptaki cıvanın düzeyini de değiştirmesinin öteki cıvalı barometrelerde yol açtığı ölçüm hataları önlenmiş olur.

Aneroit barometre ise kolay taşınan, sıvısız, metal barometredir. Başlangıçta havacılar ve dağcılar için yapılan bu barometreler günümüzde en yaygın olarak kullanılan barometre türüdür. Aneroit barometrede, havası boşaltılmış, esnek çeperli bir kapsül vardır.

Kapsülün yaylarla içten desteklenen çeperleri hava basıncındaki değişmelerle hareket eder ve bu hareket mekanik olarak bir ibreye iletilir.

Üzerinde birimlerin işaretlenmiş olduğu kadrandan atmosfer basıncının düzeyi okunur. Aneroit barometrelerin ayarı, cıvalı barometre kullanılarak yapılır. Barograf adı verilen yazıcı barometrede, ibrenin hareketi kaldıraç işlevi gören kollarla güçlendirilerek

Cıvalı Barometre

Cıvalı barometre, havanın bir ağırlığı olduğunun farkına varan Evangelista Torricelli tarafından bulunmuştur. Torricelli, bir camın cıvayla doldurulmuş açık ucu basınçlı bir kap dolusu cıva içine batırıldığında, kaptaki atmosfer basıncının cam tüp içindeki cıva sütununun yüksekliğini etkileyeceğini belirlemiştir: Atmosfer arttıkça, cıva sütununun yüksekliği artar.

Barometrede okunan basınç, yaklaşık olarak hava tahmini yapılmasını sağlar: 730 mm fırtınayı, 740 mm yağmuru, 750 mm rüzgârı, 760 mm değişken havayı, 767 mm iyi havayı, 777 mm sürekli iyi havayı, 785 mm çok kurak havayı belirtir.

Metal Barometre

Daha yaygın olarak kullanılan metal barometre, havası aşağı yukarı boşaltılmış ince ve esnek metalden küçük bir kutudur. Atmosfer basıncı etkisiyle içe doğru çukurlaşan metal, kendisine bağlı bir ibreyi hareket ettirir.

Cıvalı Barometreler araştırma laboratuvarlarında ve meteoroloji istasyonlarında kullanılır. Evlerde, gemilerde ve meteoroloji istasyonlarında kullanılan metal barometreler, aynı zamanda da radyosonda aygıtlarının önemli bir parçasıdır.

Bir cıvalı barometre alt ucu ayarlanabilir bir cıva haznesine batırılmış, cıvayla dolu dikey bir borudan ve cıva yüksekliğini okumak için bir ondalık göstergeden oluşur.

Metal Barometre 

Hava basıncı değişikliklerinde genişleyip büzülen havası alınmış, küçük bir metal kutu, bir yay , bir manivela sistemi ve bir ibreye bağlı bir zincirden oluşur. Her genişleyip-büzülme hareketinin iletilmesiyle yer değiştiren ibrenin hareketi, derecelendirilmiş bir ölçekten okunur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir