Bedesten Nedir? Tarih

Bedesten Nedir? Tarih Üstü kapalı çarşılara verilen addır. “Bezzaz” bezci, bez dokuyan kişilerin bulundukları çarşı anlamına gelen, Farsça Bezzazistan”ın halk dilinde bozulmuş şeklidir.

Lehçe-i Osmanide bedesten kelimesi için “E s. Aslında bez satılan bezzaz mahalline, nefis kumaşlar satılan yer, silâh bedesteni, cevher bedesteni, sandal bedesteni” açıklaması vardır.

Kamus-i Türkı” de şöyle anlatılmaktadır: “Ask (bezesten, zebanzedi bedesten) kıymetli akmişe ve esliha ve mücevherat vesaire alışverişine mahsus örtülü ve mahfuz çarşı.”

Ebuzziya Lügati nde: “Bedesten, ağır, kıymettar eşya satan esnaf çarşısı” şeklinde açıklandığı gibi, Hüseyin Kâzım Bey’in Büyük Türk Lügati’nde “antika eşya alınıp satılan çarşı” deniliyor.

Kamus-u Osmanîde ise bezzazistan kelimesi şöyle açıklanmaktadır: “Türkçe’de galatı “bedestan, bedesten” dir ki ağır, pahalı kıymettar kumaş ve eşya satan esnaf çarşısı demektir. “Bedesten” bezzazistan, bezzistan”ın muharrefi olduğu cay-i tereddüt ve iştibaktır.

Çünkü malûmdur ki öteden beri “bedesten” de kumaş bez satılmaz. Orası yalnız zikıymet eşya-yı muhtelife ve eşyayı mütenevvia bey’ve şirâma mahsus bir ticaretgâhtır. Halbuki Arabîde “bezzas” silâh demektir. Acaba muhtemel değil midir ki “bedesten” in ask “beziztan” olsun?”

Fâtih Sultan Mehmed’e ait vakfiyede İstanbul’daki eski Bedestene “süku’l-bezzaziyye (bezzazlar çarşısı) denilmektedir.

Anadolu’da 15.yüzyılda yapılan önemli bedesten yapıları arasında Kastamonu Bedesteni (Karanlık Bedesten), Gedik Ahmet Paşa‘nın yaptırdığı Kütahya Büyük Bedesteni ile bugün sınırlarımız dışında kalan ishakoğlu İsa Bey’in yaptırdığı Saraybosna Bedesteni, Çandarlı Halil Hayrettin Paşa‘nın yaptırdığı Serez Bedesteni ve Fatih Sultan Mehmet‘in yaptırdığı Selanik Bedestenini.

Celâl Esad Arseven “Sanat Kamusu ”nda çarşı kelimesi ile tercüme ettiği bedesten için şu bilgiyi veriyor:

“Şarka mahsus üstü örtülü ve iki tarafı dükkânlarla muhat yolların heyet-i mecmuası.”

Türkiye’deki Bedestenler

  • Adana Bedesteni (16. yüzyıl)
  • Afyon Bedesteni (1478)
  • Amasya Bedesteni
  • Ankara Mahmut Paşa Bedesteni (15. yüzyıl)
  • Bayburt Bedesteni
  • Bergama Bedesteni (16-17. yüzyıl)
  • Bursa Bedesteni (14. yüzyıl)
  • Bulgaristan Bedesteni
  • Edirne Bedesteni (1418)
  • Gelibolu Bedesteni (15-16. yüzyıl)
  • İstanbul Bedesteni(15. yüzyıl)
  • İzmir Kızlarağası Bedesteni
  • Kahramanmaraş Bedesteni (12. yüzyıl)
  • Kastamonu Cem Sultan Bedesteni
  • Kırklareli Hızır Bey Bedesteni (14. yüzyıl)
  • Konya Bedesteni
  • Manisa Bedesteni (14. yüzyıl)
  • Niğde Bedesteni (15. yüzyıl)
  • Rüstem Paşa Bedesteni (16. yüzyıl)
  • Tekirdağ Bedesteni (16. yüzyıl)
  • Samsun Bedesteni
  • Trabzon Bedesteni
  • Tire Bedesteni (15. yüzyıl)
  • Tokat Bedesteni (16. yüzyıl)
  • Uşak Bedesteni (19. yuzyıl)
  • Isparta Bedesteni
  • Merzifon Bedesteni (17.yüzyıl)
  • Kırkkaşık Bedesteni (1579 Tarsus)
  • Sivas Bedesteni

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir