Cemşid bin Mesudülkası | Biyografi |

Cemşid bin Mesudülkası,1416’da karakoyunlu sultanı İskender’in hizmetine girdi.

1420’de Timur’un torunu Uluğ Bey tarafından Semerkant’ta kurulan ünlü rasathanenin müdürlüğüne getirildi.

Aynı yıllarda ünlü bilgin Bursalı Kadızade-i Rumî de Semerkant medresesinin başmüderrisi bulunuyordu.

XV. yy.ın ilk yarısında, Batı Türkistan’da matematik ve astronomi bilimleri en yüksek derecesine ulaşmış ve Avrupalıların bu alandaki bilgilerini geride bırakmıştı.

Mesela, Cemşid, 1427’de tamamlayıp Uluğ Beye sunduğu Miftah-ül-Hisab (Hesap Anahtarı) adlı esrinde, herhangi bir derece de «kök alma»nın yollarını anlatır.

Bunlardan biri, tabiî üs İçin Levvton’un iki terimli formülünü uygulama temeline dayanır; bu formül Avrupa’da Cemşîd’in kitabından ancak yüz yıl sonra bulundu.

Cemşid ondalık kesirler kuralını ilk defa uyguladı ve bunlar üzerinde dört işlemi gösterdi.

Bu kural, Avrupa’da ancak XVI. yy. sonlarında, holkındalı matematikçi Simon Stevin tarafından uygulanabildi.

Cemşîd, yine aynı eserinde üçüncü derece denklemi çözebilecek bir yöntem de teklif etti.

Risale fi Muhit-ül-Dâire (Dairenin Çevresi Hakkında Elkitabı) adlı eserinde de tu sayısının değerini on yedi ondalık rakamla doğru olarak hesapladı.

Bu hesap Avrupa’da ancak 1597’de Ludolf van Ceulen tarafından yapılabildi.

Cemşîd, Uluğ Beyin adiyle anılan astronomi cetvellerinin hazırlanmasına yardım etti; ayrıca hekimlikle de uğraştı.

Elyazması halindeki başlıca eserleri: Miftah-ül-Hisab (1864’te fransızcaya çevrildi.), Er-Risâlet-ül- Kemaliye (Olgunluk Risalesi) diğer adı Süllem-üs-Sema (Gök Merdiveni), Er-Risâlet-ül-Muhitiye fı îstihraci Muhiti Dai­re (Daire Çevresinin Bulunması Hakkında Risale), Risale fi İstihrac-i Ceybi Derecet-in Vahide (Bir derecenin Sinüsünün Hesaplanması).

Cemşîd’in, üçüncü dereceli denklemin çözümü hakkındaki teklifi bu eserdedir.

Cemşîd’in bunlardan başka ondan fazla eseri vardır.

Bir cevap yazın