Eski Saray – Edirne,Tarihi | Tarihi Yapılar |

 

Eski Saray – Edirne Eski saray, biri Edirne’de, diğeri İstanbul’da yaptırılan iki saray.

Eski Saray Tarihi

İstanbul’daki Eski saray, bugünkü İstanbul üniversitesi merkez binasının bulunduğu yerde, Forum Tauri’nin bir kısım arazisi üzerinde, Fatih Sultan Mehmed tarafından yaptırıldı.

Sarayın 1454-1457 yılları arasında yapıldığı sanılmaktadır.

Topkapı sarayı (esk. Saray-ı Cedid) yaptırıldıktan sonra buraya Eski saray (Saray-ı Atik) adı verildi.

Geniş bir alan üzerinde yer alan saray, çeşitli köşkleri, müştemilât yapılarını, her hizmet sınıfına mahsus hamamları, mutfakları v.d. binaları kapsıyordu.

Eski saray yapılarının bir kısmı, Süleymaniye camii yapılırken yıkıldı ve yerine de, eski Seraskerlik dairesi (1866, bugün üniversite merkez binası) inşa edildi.

Bazı kaynaklarda, Eski sarayı çevreleyen suçların üzerinde kule bulunmadığı, sur uzunluğunun yaklş. ol. 1 520 m, yüksekliğinin de 29 m’den biraz fazla olduğu, dört kapısı bulunduğu, bunlardan birinin harem ağalarının muhafazası altında bulundurulduğu ve daima açık tutulduğu, kapılardan birinin ise hiç açılmadığı kayıtlıdır.

Osmanlı padişahları ve haremleri Yeni saraya geçtikten sonra, Eski saray ölen hükümdarların kadınları, kızları, anneleri, cariyeleri ve gözdelerine ayrıldı, bunların hizmetleri ve muhafazaları için de, maiyetlerine çok sayıda harem ağası, kapı ağası, kapıcı, baltacı gibi hizmetkârlar ve memurlar tayin edildi.

Hükümdarlar, bayramlarda ve yılın belirli günlerinde Eski saraya giderler, buradakilerle bayramlaşır, hatırlarını sorarlar, kendilerine mahsus dairede istirahat eder, tertiplenen bazı oyun ve eğlenceleri seyrederlerdi.

Tarihî belgelere göre, Eski sarayın 1625-1632 arasında Murad IV devrinde esaslı şekilde onarım gördüğü ve çeşitli tarihlerde yangın geçirdiği anlaşılmaktadır.

Sultan Selim III devrinde, 1 mayıs 1792’de harem ağaları kısmında, 11 aralık 1793’te saray içinde bulunan helvahane ve aşçı ocaklarında iki yangın oldu.

Eski saray yapılarından bugün hiç bir iz yoktur.

Edirne’deki Eski Saray

Murad I (Hüdavendigâr) tarafından, Edirne’nin alınışından sonra kale dışında yaptırıldı (1366).

Yeri bugün kesinlikle bilinmeyen saray, Evliya Çelebi’ye göre Selimhan camii yakınında Kavak meydanındaydı.

Yıldırım Bayezid de bu mevkide ayrı bir saray ve bir köşk yaptırdı.

Bazı yazarlara göre bu saray, Kurşunlu fırında Şifa hamamı yanında yer alıyordu.

Yıldırım Bayezid’in şehzadesi Emîr Süleyman’ın âlemler tertip ettiği söylenen hamam burasıdır.

Musa Çelebi, Edirne sarayını büyülterek yüksek bir duvarla çevirtmiştir.

Murad II Bursa’da tahta çıktıktan sonra Edirne sarayına geldi.

Bizans’tan tebrik için gönderilen elçileri burada kabul ettikten sonra, tekrar Bursa’ya döndü.

Edirne’de en çok oturan ve bu saraya en çok ilâveler yaptırtan padişah odur.

Edirne sarayında dünyaya gelen şehzade Mehmed (Fatih) bu şehirde üç defa tahta çıktı.

Babasının Tunca ırmağı kıyısında yaptırmaya başladığı Yeni sarayı tamamlaması üzerine (1451), Murad I’den beri birçok ilâvelerle büyüyen saray önemini kaybetti; Eski saray (veya Saray-ı Atik) adını aldı.

Eski saraya Kanunî Sultan Süleyman’ın da birçok ilâveler yaptırdığı bilinmektedir.

Mehmed IV, muhasip Mustafa Paşa ile evlendirdiği kızı Hatice Sultan’a Eski sarayı tahsis etti.

Bu tarihten sonra Haticesultan sarayı olarak da anılmağa başlandı.

Daha sonra sarayın bulunduğu alan Süleymaniye camiinin mütevelliyesince, 1870’te Askerî idadînin yanması üzerine hükümete hediye edildi.

Böylece Sarayı Atik’in arsasında uzun süre Askerî i-dadî mektebi olarak kullanılan bir bina yapıldı.

 

Bir cevap yazın