Halide Edib Adıvar

Halide Edib Adıvar Hayatı

Ünlü türk kadın romancısı, prof. (İstanbul 1884-1964). Abdülhamid II devrinde Ceybi hümayun başkâtipliği, Yanya ve Bursa’da Reji müdürlüğü yapan Mehmed Edib Beyin kızı. Annesi, evvelce Ali Şâmil Paşa ile evlenmiş olan Bedrifem Hanım. Çocukluğunda. özel dersler ile yetiştirildi, bu arada şair Rıza Tevfik’ten ve riyaziyeci Salih Zeki Beyden ders aldı 1901’de Üsküdar Amerikan Kız kolejini bitirdi. 1908’den itibaren çeşitli gazete ve dergilerde yazıları çıktı.

Halide Edib AdıvarDarülmualimat’ta ve İstanbul Kız idadisinde pedagoji ve tarih hocalığı, Vâkıf Kız mekteplerinde müfettişlik yaptı, önce, riyaziyeci Salih Zeki Bey ile, sonra, 1917’de Dr. Adnan Adıvar ile evlendi. Yine 1917’de, Cemal Paşa tarafından Suriye’ye davet edildi, Beyrut ve Şam Kız mekteplerini ve Aynıtura dârüleytamını kurdu. 1918’de İstanbul Edebiyat fakültesinde garp edebiyatı hocası oldu.

1919 Mütareke yıllarında Fatih ve Sultanahmet meydanlarında verdiği heyecanlı millî nutuklar yüzünden, 16 Mart İstanbul işgalinde evi basıldı. Bunun üzerine Dr. Adnan Bey ile birlikte Anadolu’ya geçerek, Millî Mücadele’ye katıldı.

Saltanat hükümeti tarafından kurulan Kürt Mustafa Divanı Harbinde başta Mustafa Kemal olmak üzere, hakkında ölüm kararı verilen altı kişiden biriydi. İstiklâl savası yıllarında, önce Erkânı Harbiye’de, sonra Garp cephesinde bulundu, kendisine onbaşı rütbesi ve büyük zaferden sonra da çavuş unvanı verildi.

1926’da, bazı siyasî fikir ayrılıkları yüzünden, kocası Adnan Adıvar ile birlikte Türkiye’den ayrıldı; İngiltere’ye gitti, bir süre de Fransa’da yaşadı.

Halide Edib Adıvar1928-1929’da, Amerika’ya davet edilerek, oranın başlıca üniversitelerinde «Yakın Şark Fikir ve Sanat Tarihine dair konferanslar; 1931-1932’de, Columbia üniversitesinde misafir profesör olarak, «Çağdaş Türk Fikir ve Edebiyatı» hakkında dersler verdi.

1935’te Yeni Delhi’deki Müslüman üniversitesinde misafir profesör olarak çalıştı. 1939’da İstanbul’a dönen Halide. Edib, 1940’ta, İstanbul Üniversitesi Edebiyat fakültesinde İngiliz edebiyatı profesörü oldu.

1950-1954 Arası İzmir milletvekili olarak Mecliste bulundu. Tekrar döndüğü üniversitedeki vazifesinden yaşlılığı dolayısıyla ayrıldı, 9 ocak 1964’te, böbrek yetersizliğinden öldü; Merkez Efendi mezarlığında yatar.

Halide Edib AdıvarServetifünun’cuların, millî ve İçtimaî bir yönü olmayan roman ve hikâyelerinden sonra, aynı çağın yazarları olan Yakup Kadri ilev Halide Edib, psikolojik tahlili ihmal etmemekle beralber, roman ve hikâyeye sosyal meseleleri büyük ölçüde getirmişler ve roman dünyasını genişletmişlerdi.

Halide Edib’in romanları sıcak, hisli ve beşerîdir. Kahramanları çoğunlukla kendisine benzeyen ihtiraslı, kültürlü, canlı kadın ve genç kızlar olan romanlarına konu ve çevre olarak yazar, yaşadığı devrin olaylarını seçmeyi tercih etmiştir. Romanlarının Handan

Sara, Zeyno, Râbia, Lâle gibi kadın kahramanları, Halide Edib’den bazı çizgiler taşırlar. Halide Edib’in üslûbu, dil bakımından biraz pürüzlü olmakla beraber, duyuş tarzına uygun, sürprizli, canlı ve sıcaktır.

Ayrıntılı .tasvirlere dayanan objektif anlatış tarzından çok, Halide Edib içten gelen ve izlenimci bir üslûp ile yazdı.

En tanınmış esen Sinekti Bakkal, önce «Meddah ve Kızı» adiyle İngilizce yazıldı, türkçe yayını sonradan yapıldı. Bu eserin milletlerarası şöhreti oldu. Türkiye’de de Roman Mükâfatı’nda birincilik kazandı (1942) ve yine Türkiye’de, 25’inci baskısı yapılmak gibi bir satış rekoru kırdı.

Romanlarında, âdeta heykelleştirerek anlattığı erkek tipleri, kadın tipleri kadar başarılı sayılmaz. Halide Edib AdıvarRomancılığının birinci dönemi daha çok bir gözlem ve heyecan romancılığı, ikinci dönemi ise bir kültür ve tefekkür romancılığıdır.

En başarılı eserleri Kalp Ağrısı, Zeyno’nun Oğlu, Ateşten Gömlek ve özellikle Sinekli Bakkal’dır. Arka sokak insanlarının hayatları için yazdığı makaleleri dikkate değer.

2 ciltlik İngiliz Edebiyatı Tarihi’nde batılı metotları kullanmış bu edebiyatı, meydana geldiği iklim, tarihî ve sosyal çevresiyle beraber incelemeğe dikkat etmiştir. Halide Edib, romancılığı yanında, bir «küçük hikâye» ve «nesirler» yazarıdır.

Bu arada küçük hikâyeler, Yolpalas Cinayeti gibi başarılı polis romanları, makaleler, Hindistan’a dair tetkik ve seyahat kitabı, çocukluğundan itibaren bütün hayat hikâyesini anlatan hatıralar kaleme aldı.

Seksen yıllık hayatının büyük bir kısmı, yorulmak bilmeyen bir çalışmanın güzel mahsullerini hazırlamakla geçti.

Halide Edib AdıvarHalide Edib Adıvar Eserleri

Hikâyeler : Harap Mabetler, 1911; Dağa Çıkan Kurt, 1922, (yeni bas. 1945, 1963). Romanlar: Seviyye Tâlib, 1909; Râik’in Annesi, 1910; Handan, 1912 (yeni bas. 1938, 1943, 1965); Yeni Turan, 1912 (1924, 1967); Son Eseri, 1912 (1939, 1944); Mev’ud Hüküm, 1918; Ateşten Gömlek, 1922, ; Kalp Ağrısı, 1924 ; Vurun Kahpeye, 1926 ,Zeyno’nun Oğlu, 1928 , Sinekli Bakkal, 1936 ,Yolpalas Cinayeti, 1937, Tatarcık, 1939; (1943); Sonsuz Panayır, 1946; Döner Ayna, 1954; Akile Hanım Sokağı, 1958; Hayat Parçaları, 1963.

Tiyatro eserleri

Kenan Çobanları, 1918; Maske ve Ruh, 1945. Hatıra kitapları: Mor Salkımlı Ev (çocukluk hatıraları) 1963; Türkün Ateşle İmtihanı (istiklâl savaşı hatıraları) 1962. İlim ve tetkik eserleri: İngiliz Edebiyatı Tarihi, 2 cilt, 1942. 1943 (I. cilt 2’nci bas. 1946, 1949) [Mecmualardaki ilmî ve fikrî makaleleri kitap halinde yayımlanmadı].

Halide Edib AdıvarÜniversite Kafası ve Tenkid, 1942; Edebiyatta Tercümenin Rolü, 1944; Sana Rey Veriyorum Hakkında, 1951; Türkiye’de Şark Garp ve Amerikan Tesirleri, 1955; Dr. Adnan Adıvar, 1956.

Tercümeler

John Abbott’tan A.’âder, 1897; Tâlim ve Terbiye, 1911; Bâbür Han, 1914 (1917); Gizli Belde, 1928; Shakespeare’den Hamlet (Vahit Turhan ile birlikte), 1943; Nasıl Hoşunuza Giderse (Ingiliz Filolojisi öğrencileriyle), 1943; Coriola-nus, 1945; Antonius ve Kleopatra, 1949; George Orwell’den Hayvan Çiftliği, 1954 (1967).

Yabancı dillerde neşredilen eserleri: Das Neue Turan (Yeni Turan) Weimar, 1916; The Shirt of Flame (Ateşten Gömlek) New York, 1924 [aynı eser, Das Flammenhemd a-dıyle Almancaya, Kamısü min-Nâr adiyle de Arapçayâ çevirilmiştir; Viyana, Beyrut]; Conflict of East and West in Turkey (Türkiye’de Doğu-Batı Çekişmesi) Lahor, 1935; Turkey Faces West (Batı Karşısında Türkiye) London, 1930; Memoirs of Halide Edib (Halide Edib’in Hatıraları) London, 1928; The Turkish Ordeal (Türk intikamı) London, 1928; İnside India (Hindistan’da) London, 1937; La Fille de Smyrne (İzmirli Kız) Alger, 1948; Mask or Souls (Maske ve Ruh) London, 1953; The Clown and his Daughter, (Meddah ve Kızı) .

 

 

 

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir