II. Murad

Murad II Ebulhayrat, Gıyaseddin, Türk padişahı (Amasya 1404-Edirne 1451). Mehmed I’in oğlu. Fatih Sultan Mehmet’in babası.

1410’da babası ile önce Bursa, sonra Edirne’de oturdu. 12 Yaşında lalası Yörgüç Paşa ile Amasya’ya vali olarak gönderildi (1415).

Ertesi yıl Börklüce Mustafa isyanını bastırmak üzere Saruhan ve İzmir bölgesine gitti; isyanı bastırdı. Amasya yakınlarında karışıklık çıkaran Kara Tatarlar ile uğraştı; yeni lalası Rum (Anadolu) beylerbeyi Hamza Bey ile birlikte Isfendiyaroğlu Hamza’nın elinden Samsun’u aldı (1421).

2.Murad Dönemi

Babasının ölümü üzerine, Bursa’da devlet ilerigelenlerinin ve yeniçerilerin desteğiyle tahta çıktı (25 haziran 1421). Fakat, babası Mehmed I, ölmeden önce, öteki oğullarının hayatını korumak için birtakım tedbirler almıştı: Murad II, Edirne’de tahta geçecek, Anadolu Küçük Mustafa’ya kalacak, Yusuf ve Mahmud da Bizans imparatoru Manuel II’nin yanına gönderilecekti.

Buna karşılık imparator, Murad II’nin amcası Mustafa Çelebi’yi (Düzmece Mustafa) her yıl ödenecek belli bir para karşılığında serbest bırakmayacaktı.

2. Murat Dönemi Önemli Olayları

Murad II, tahta çıkınca Yusuf ve Mahmud’u Bizanslılara teslim etmedi ve Tokat’a gönderdi. Buna karşı Manuel II Limni’de sürgünde bulunan Mustafa ile anlaştı.

Mustafa’yı ve İzmiroğlu Cüneyd’i serbest bırakarak bizans gemileriyle Gelibolu önünde karaya çıkardı (1421). Bu sırada ayaklanan anadolu beyleri, Mehmed I’in ele geçirdiği yerleri geri aldılar.

Germiyanoğlu Yakub II, Hamidili’nde sancakbeyi olan Murad II’nin kardeşi Küçük Mustafa’nın tarafını tuttu; Hamidili toprakları, Karamanoğlu Mehmed II tarafından alındı; Menteşeoğlu ayaklandı, bağımsızlığını kazandı; Aydınoğlu ve Saruhan-oğlu da bir kısım topraklarını geri aldılar; lsfendiyaroğulları da saldırıya geçerek Osmanlıları tutan Kasım’ı kovdu. Gelibolu’ya çıkan Murad II’nin amcası Mustafa Çelebi’ye karşı halk direnmedi; yalnız Gelibolu hisarı karşı koydu.

Mustafa Çelebi bu hisarın kuşatılmasını lzmiroğlu Cüneyd’e bırakarak Edirne’ye yürüdü. Murad II’nin veziriazamı ve Rumeli beylerbeyi Bayezid Paşa ile Sazlıdere’de karşılaştı. Bayezid Paşa rumeli askeri karşı tarafa geçtiği için yenildi. Mustafa Çelebi Edirne’ye geldi; Gelibolu hisarını aldı. Gelibolu boğazına ve donanmaya hâkim oldu.

Murad II, amcasıyla savaşmadan önce yeni müttefikler aradı. Yeni Foça podestası Giovanni Adomo, Manisa şap madenlerinden kalan borçlarının affı karşılığında Murad II için gemi ve asker hazırlamayı kabul etti. Sırp despotu Stefan Lazaroviç de Murad’a yardım edeceğine söz verdi. Macaristan ise Murad II ile beş yıllık bir antlaşma imzaladı (1421).

Mustafa Çelebi, 20 ocak 1422’de, 12 000 sipahi ve 5 000 piyade ile Gelibolu’dan Anadolu’ya geçti. Emîr Sultanın desteklediği Murad II, Ulubat köprüsünü yıktırarak Bursa yolunu Mustafa Çelebi’ye kapadı; yeniçeriler Ulubat suyu kıyısında Rumeli askerinin saldırılarını durdurdular. Uç beyleri Murad II’nin tarafına geçti; Cüneyd Bey kendine İzmir beyliği ve Aydıneli vaat edildiği için, savaş alanından çekildi.

Mustafa Çelebi de çekilmek zorunda kaldı. Hacı İvaz Paşa, Mustafa Çelebi’nin askerlerini kılıçtan geçirdi. Mustafa Çelebi, Gelibolu’ya geçti; fakat ceneviz gemileriyle karşıya geçen Murad II, Kızılağaç Yenicesi’nde onu yakalatarak, Edirne’de idam ettirdi (1422).

Murad II, bu olaylardan Bizans imparatoru Manuel II’yi sorumlu tuttuğu için haziran 1422’de 50 gün süreyle İstanbul’u kuşattı; fakat bir sonuç alamadı.

Venedik, Osmanlılara karşı cephe aldı, imparatorun kışkırttığı bazı anadolu beyleri ayaklandılar. Murad II’nin kardeşi Küçük Mustafa, Karaman ve Germiyan beylerinin desteğiyle Bursa’yı kuşattı (ağustos 1422);İsfendiytar Bey ve Eflak beyi saldırıya geçti. Edirne’ye geçen Murad II,

Mihaloğlu’nu Bursa’ya gönderdi; Küçük Mustafa, önce İstanbul’a sığındı; sonra Kocaeli’ne ve İznik’e geçti. Bursa’ya gelen Murad II, Küçük Mustafa’nın lalası îlyas Beyi elde ederek Iznik’i kuşattı; Mihaloğlu şehre girdi; îlyas Beyin teslim ettiği Küçük Mustafa idam edildi (1423).

Murad II, iznik’i aldıktan sonra Isfendiyar Beyin üstüne yürüdü; Taraklı ve Bolu’ya kadar gelen İsfendiyar Bey, Sinop kalesine sığındı; bir antlaşma ile Murad II’ye bağlandı. Antalya’yı kuşatan Karamanoğlu Mehmed II vurularak öldü (1423); Murad Bey, Karaman tahtına çıkan İbrahim Bey II’yi destekledi. İbrahim Bey, Hamidili topraklarını bırakarak Murad II’ye bağlandı.

Murad II, 1423’te, Osmanlılara saldıran Eflak beyi üstüne uçbeyi Firuz Bey yönetiminde akıncılar gönderdi. Eflak beyi, iki oğlunu rehine göndererek antlaşma yapmak zorunda kaldı. Bu arada İstanbul kuşatması hızlandırıldı ve akıncılardan Turhan Bey, Kermen surlarını aşarak Mora’ya girdi, Selânik kuşatıldı. Bizanslılar bir antlaşma ile Selânik’i Venediklilere bıraktılar (1423).

Osmanlı devleti bu durumu kabul etmedi ve Venedik’e savaş açtı. Venedikliler, Selânik’e karşılık her yıl vergi vermeyi teklif ettiler. Ayrıca, donanmalarını Gelibolu karşısına gönderdiler; İzmiroğlu Cüneyd, Eflak beyi ve Macarlar ile anlaşmaya çalıştılar. İstanbul’un da Venediklilere teslim edilebileceğini düşünen Murad II, Cenevizlilerin aracılığıyla Manuel II ile anlaştı (22 şubat 1424); imparator 300 000 akçe vergi ödemeyi, Marmara, Ege ve Karadeniz kıyılannda Timur olayından sonra aldığı yerleri geri vermeyi kabul etti.

Bu arada İzmir beyliğini ve Aydıneli’ni eline geçiren Cüneyd, Osmanlılara karşı çıktı; anadolu beyleri de Bizans ve Venedik devletleriyle ilişkiler kurdular. Cüneyd Bey üstüne gönderilen Yahşi Bey ve Anadolu beylerbeyi Oruç Bey başarı sağlayamadılar.

1425’te Anadolu beylerbeyliğine getirilen Hamza Beyin gönderdiği kuvvetler Cüneyd’i Akhisar yöresinde yendi ve sığındığı İpsala kalesinde kuşattı. Cüneyd Bey, bütün ailesiyle birlikte öldürüldü (1425); osmanlı kuvvetleri İzmir ve Aydıneli’ni Antalya ile Korkuteli’ni (İstanos) elinde tutan Tekeoğullanmn topraklanın aldılar. Cüneyd’i destekleyen Venedikliler, onun ölümünden sonra Bayezid I’in oğlu diye, Düzmece Mustafa’yı ortaya çıkardılar; Mustafa, 1425’te Selânik’te Venediklilerin eline geçti; birçok osmanlı beyi esir oldu. Osmanlı-Venedik savaşı başladı (1425).

Ertesi yıl Balat ve Ayaslug’tan (Hagios Theologos) [selçuk] kalkan türk denizcileri, Venedik’in elinde bulunan, Eğriboz (Euboia), Modion ve Korone topraklarına seferler yaptılar; Selânik’ten çıkış yapan Düzmece Mustafa’ya Sanca Bey karşı koydu; savaş, Arnavutluk’a kadar yayıldı; Türkler, Venediklilerin elinde bulunan Drac’ı (Dyrrakhion) kuşattılar. Macarlar da savaşa katıldı.

Murad II, Tuna’yı aştı ve Macarlan yendi. Alacahisar’a kadar olan sırp topraklannı yağma ettirdi (1426); sırp despotu Stefan Lazaroviç, Osmanlılarla anlaşmak zorunda kaldı; Osmanlılar da onu Bosna’ya karşı desteklediler. Stefan ölünce (1427), mirası yüzünden osmanlı-macar mücadelesi başladı. Murad II, yeni despot Georgi Vulkoviç’i tanımadı; Olivera’nın Yıldırım Bayezid ile evlenmiş olduğunu öne sürerek tahtın vârisi olduğunu iddia etti. Alacahisar ile Güvercinlik (Golumbaç) kalesini aldı. Güvercinlik’i kuşatan macar kralı Zsigmond türk baskını üzerine kaçtı, kuvvetleri dağıldı. Yeni despot Georgi Vukoviç (Vilkoğlu) eski antlaşmalarını yeniledi.

Eflak beyi Dan II Osmanlılara bağlandı. Macarlar ile üç yıllık bir antlaşma imzalandı (1428). Venedikliler, yıllık vergiyi 300 000 akçeye çıkararak, Selânik’i elde tutmak istediler; Osmanlılar buna yanaşmadı. Türk denizcileri Eğriboz adasına saldırdı. Macarlar ile ilişki kuran Karamanoğullarının, Anadolu’da Beyşehir’i alması üzerine Venedikliler de Karamanoğulları ile anlaştı; Rumeli’den ayrılamayan Murad II, Hamidili’ni Karamanoğullarına bırakmak zorunda kaldı, öte yandan Herat hükümdarı Timuroğlu Şahruh’un Yakındoğu’ya yürümesinden yararlanmak isteyen hıristiyan ülkeler harekete geçti; Venedik amirali Mocenigo, Gelibolu limanına saldırdı; başarı elde edemeyince çekildi. Murad II, Şahruh ile çatışmaktan kaçındı. Şahruh’un Selmas savaşında Karakoyunluları yendikten (1429) sonra Herat’a çekilmesi üzerine Osmanlılar büyük bir tehlikeden kurtuldu.

Bundan sonra Murad II, Venediklilerin elinde bulunan Selânik üstüne yürüdü (şubat 1430), kaleyi aldı, Lapseki’de Osmanlı – Venedik savaşına son veren antlaşma imzalandı (temmuz 1430); antlaşma gereğince Venedik, Selânik üstündeki osmanlı hâkimiyetini tanıdı; buna karşı Arnavutluk’taki şehirlerle înebahtı’daki (Naupakhtos) venedik hâkimiyeti, yıllık haraç karşılığı devam etti.

Bu sırada, osmanlı hizmetinde bulunan İskender Beyin babası, Kruje’nin (Akçahisar) kuzeyindeki Yuvaneli hâkimi ivan Kastriota, Osmanlılardan ayrılarak, Venedik tarafına döndü; osmanlı ordusu Yuvaneli’ne gelerek İvan’ı yeniden Osmanlı devletine bağladı; Rumeli beylerbeyi Sinan, Tocca hanedanı elinde bulunan Yanya ve yörelerini aldı. Arnavutluk’ta köylerin tımar olarak bölünmesi yüzünden karışıklıklar çıktı; Ergiri (Argyrokastron) bölgesinde eski amavut beylerinden Thopia Zenebissi ile Gergi Araniti ayaklandılar.

Murad II, Serez’den Manastır’a geldi; isyan bastırıldı (1433); dağlara sığınan amavut beyleri macar kralıyla ilişki kurdular. 1434’te macar kralı Zsigmond, Murad II’ye bir elçi göndererek Bosna, Sırbistan, Eflak ve Bulgaristan üstünde hak iddia etti; Venedik ile anlaşmaya çalıştı. Bosna kralı Tvartko ve sırp despotu Vılkoğlu, Zsigmond’un yanına geldiler; 1435’te ölen Aldea yerine, Macarların yardımıyla Vlad Drakul I, Eflak beyi oldu. Murad II, uçbeylerini Eflak ve Erdel’e gönderdi. Karamanoğlu İbrahim II’nin osmanlı topraklarına saldırması üzerine Anadolu’ya geçti. 1437’de Dulkadırlılar ve Karamanlılar üstüne yürüdü; Akşehir, Konya. Beyşehir ve bütün Hamidili’ni aldı. îbTahim Bey Taşeli’ne sığındı, barış istedi ve Osmanlılara bağlandı. Murad II Hamidili’ni İsa Beye verdi; Osmanlılar Akşehir, Beyşehir ve yörelerini elde tuttular. Murad II, Rumeli’ne geçti, Sırp despotluğunu ortadan kaldırdı; Eflak üstünde hâkimiyet kurdu. Macar kralı Zsigmond’un ölümü üzerine (1437), Eflak beyi Vlad Drakul I, Osmanlılara bağlandı.

Murad II, ertesi yıl Macaristan’a yürüdü; Erdel’in merkezi Zeybin kalesini kuşattı; Eflak’a girdi. Sonra Edirne’ye döndü. 1440’ta Macarların elinde bulunan Belgrad’ı kuşattı, 6 ay süren kuşatma bir sonuç vermedi. Macarlar Hunyadi Yanoş (Yanko) kumandasında karşı saldırıya geçtiler; Bosna’dan Türkleri çıkardılar; Hunyadi Yanoş, Erdel’de pusuya düşürdüğü Mezid Beyi öldürdü. Ertesi yıl Şehabeddin Paşa kumandasında Eflak’a giren türk ordusu da başarı sağlayamadı (eylül 1442); bu durumdan yararlanmak isteyen Karamanoğlu İbrahim Bey, Akşehir ve Beyşehir üstüne yürüdü (1443).

Murad II, Karamaneli’ne girdi; Konya ve Larende (Karaman) başta olmak üzere birçok karaman şehrini yağmalattı. İbrahim Bey ile anlaşarak Edirne’ye döndü. Hunyadi Yanoş, sırp despotu ve yeni macar kralı Ladislas ile birleşerek Tuna’yı aştı. Rumeli kuvvetlerini bozdu; Sofya ve Niş’i aldı; balkan geçitlerine dayandı. Murad II, düşmanı îzladi geçidinde durdurdu (24 kasım 1443). Macarların bu başarısı üzerine papa Eugenius IV’ün kışkırtmalarıyla Avrupa’da yeni bir haçlı seferi ümidi doğdu.

Yuvanoğlu İskender Bey, Arnavutluk’ta ayaklandı. Gergi Araniti, tekrar faaliyete geçti. Beypazarı, Ankara ve Karahisar’a kadar ilerleyen Karamanlılar, Akşehir ve Beyşehir’i aldılar (1444). Murad II, karısı Mara Sultanın aracılığıyla Macarlar ile ilişki kurdu, bir antlaşma imzalandı (1444). Antlaşmaya göre, Sırp despotluğu yeniden kuruldu; Tuna sınır olarak tanındı. Bulgaristan, Osmanlılara bağlı kaldı. Eflak beyi ile yapılmış olan vergi antlaşması yenilendi. Murad II, Karamanoğlu İbrahim Beyin elçileriyle Bursa Yenişehirinde bir sevgendname (yeminli antlaşma) imzaladıktan sonra, oğlu Mehmed II lehine saltanattan çekildi (1444). Tahtı 12 yaşındaki bir çocuğa bırakması üzerine Bizans imparatoru, Venedik, Papalık ve Hunyadi Yanoş. Türklere karşı yeniden birleştiler. Macar kralına antlaşmayı bozdurdular; kral haçlı seferine çıkacağını açıkladı. 18-22 Eylülde Macarlar, eflak kuvvetleriyle, Varna yakınlarına sokuldu; bir venedik donanması Gelibolu boğazını kesti. Murad II, ordunun başına geçerek haçlıları karşıladı; Varna savaşını kazandı (10 aralık 1444); yeniçeriler, Lehistan ve macar kralı Ladislas’ın başını kestiler; bozduğu antlaşma ile birlikte bir sırığın ucuna astılar.

Hunyadi Yanoş kaçtı. (VARNA SAVAŞI.) Murad II, zaferden sonra Manisa’ya döndü. Çandarlı Halil Paşa ile genç padişah Mehmed II’nin adamları Zagnos ve Şehabeddin Paşalar arasında çekişme başladı. Balkanlar’da durum karıştı, yeniçeriler ayaklandı. Bunun üzerine Murad II, yeniden tahta geçti (ağustos 1446); Mehmed II, adamlarıyla Manisa’ya gönderildi.

Murad II bu ikinci saltanatında Arnavutluk isyanını bastırdı; Eflak voyvodası ile Mora despotunu itaat altına aldı. Atina dukasının yardım isteğine uyarak Mora’ya sefer yaptı; Kermen surunu yıktırdı; Patras’a kadar ilerledi. Eflak beyi Vlad Drakul I, Murad II ile anlaşmak istedi; fakat Hunyadi Yanoş tarafından öldürüldü. Murad II, 1448 yazında Amavutluk’a girerek Kacacık hisarını aldıktan sonra Sofya’ya çekildi. Kosova ovasında Macarları yendi (20 ekim 1448). [KOSOVA SAVAŞLARI.] Yanoş kaçtı. Savaştan sonra Turhan Bey emrinde Eflak’a giren osmanlı akıncıları, Yergöğü’nü geri aldılar. Murad II, 1450’de ikinci defa Arnavutluk’a girerek Akçahisar’ı (Kruja) kuşattı; fakat alamadı. Ertesi yıl ölen Murad II vasiyeti üzerine Bursa’da oğlu Alâeddin Ali’nin yanına gömüldü.

Bursa’da Muradiye’de bir cami (1426), yanında bir zaviye ile bir medrese, Edirne’de Tunca kıyısındaki dârülhadis (1447), cami ve medrese ile Uzunköprü’de Ergene köprüsü (1443), Murad II devrinin sanat eserleridir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir