İstanbul Bentleri,Özellikleri

Sultan Mahmut Bendi

İstanbul Bentleri,Özellikleri ,İstanbul Su Bentleri İstanbul’un Rumeli ve Anadolu yakasına su sağlamak için çeşitli tarihlerde yapılmış olan bencilerdir.

Rumeli yakasındaki bendler toplam yedi tanedir:İstanbul’un Rumeli ve Anadolu yakasına su sağlamak için çeşitli tarihlerde yapılmış olan bencilerdir.

Rumeli yakasındaki bendler toplam yedi tanedir:

1- Topuzlu bendi (II. Sultan Osman bendi, Kömürcü bendi, Karanlık bend).

2- Büyük bend (Bend-i kebîr, III. Sultan Ahmed bendi).

3- 1. Sultan Mahmud bendi.

4- Ayvaz bendi (III. Sultan Mustafa bendi).

5- Valide bendi (Mihrişâh Vâlide Sultan bendi).

6- Kirazlı bendi (II. Sultan Mahmud bendi)

7- Yeni bend (II. Sultan Mahmud bendi, Bend-i cedîd).
Bu bendlerin hepsi Belgrad ormanları sınırları içerisindedir.

Anadolu Yakası Bentleri

1- Elmalı bendi (Birinci bend).

2- İkinci Elmalı bendi.

3- Ömerli bendi (barajı).

Fatih Sultan Mehmed İstanbul’u alarak Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti yapar yapmaz giriştiği imâr hareketleri esnasında ön planda şehrin su ihtiyacını ele aldı.

Gerek muhasara esnasında, gerekse kendi döneminde bakımsızlıktan harab olan Bizans’ın su tesislerini elden geçirttiği gibi yenilerini de yaptırdı.

İstanbul’un Romalılardan kalma en eski su tesisleri olan ve adını Fatih Sultan Mehmed’in defterdarı Dursun Bey’den öğrendiğimiz “Kırkçeşme Suları” ve tesisâtı hakkında Fatih dönemine ait bilgiler arasında, Fatih tarafından tamir edilen bir ihtimale göre de yaptırılan “Büyük bend” ile Paşaderesi tesisleri vardır.

Belgrad ormanlarının kuzey batısındaki Büyük Bend’in III.

Ahmed dönemine ait kitabesi dikkati 3 incelenecek olursa, Fatih’in bu eski tesisten, mecrasını düzelterek şehre gerekli suyu sağladığı anlaşılır. Nitekim 12 beyitlik kitabenin altı ve yedinci beyitlerinde Fatih’ten aynen şu şekilde söz edilmektedir:

“Yapup mecrâhn İstanbul’a bu âbı getirmişti Cenâb-1 Hazret-i Fâtih Mehmed Han cism-i pâye
Balıkhane Nâzırı Ali Rıza Bey 1922 yılında Peyam Sabah ve Alemdar gazetelerinde tefrika edilen “Onüçüncü Asrı Hicride İstanbul Hayatı” adlı yazı dizisinde “bendler hakkında  şunları anlatmaktadır (günümüz Türkçesiyle):

İstanbul’da su azlığı dolayısıyla bu şehirde oturmaya rağbet edilmezken Kanunî’nin “Kırkçeşme suyunu akıtması (Fatih ‘in yaptırdığı tesisi onarıp işler hale getirdiği anlaşılıyor) üzerine halk İstanbul’a akın etmeye başlamıştır.

Bu yüzden şehrin nüfusu çoğalmış, gıda ve sair zururî ihtiyaçların tedâriki devlete bir yük olmaya başlamıştır.

Bu yüzden Kanunî’nin İstanbul’a su getirdiğine pişman olduğu bile rivayet edilir.

İstanbul nüfusunun günden güne artması üzerine yüz on lüle su dahi İstanbul’un ihtiyacına yetmemeye başlamıştır.

Bu defa da gerekli olan suyun başka taraflardan getirilmesi çareleri aranmıştır.

Kışın yağan kar ve yağmur sulan kabarıp coşarak etraf köyleri ve tarlaları harap ettiği için hem bu kar ve yağmur sularından faydalanmak, hem de tahribatın önünü almak çâreleri de düşünülmüştür.

Suların yayıldığı vâdilerin önüne büyük setler çekilerek sular biriktirilmiş, önüne bir de kanal açılıp buna da “bend” namı verilmiştir.

Bend inşâsı için tercih edilen vâdiler, uzun ve dar olanları ve yukarı kısmında mecrâ olacak kolları bulunanlarıdır.

Bend duvarlarının dışına mermerler kaplatılıp kenarlarına kitabeler konulmuştur.

Sular fazla gelip de bendleri doldurunca fazlası bendin üstünde açılmış olan deliklerden çıkar ve bend suları künkler ve demir borularla akar.

Her bendin aşağısında demirden bir kapı vardır.

Sular bu kapılardan kanallara taksim olunur.

Bu sular bir dağdan bir dağa köprü olarak inşa edilen kemerlerden geçer.

Su yollarından künklerin geçtiği yerlere bahçe yapmak, ağaç dikmek ve ev inşâ etmek yasaklanmıştır.

III. Ahmed Belgrad köyündeki Büyük bendi ve III. Mustafa da 1766 tarihinde Evhadeddin Deresi’ndeki Ayvaz bendini; İkinci Osman Belgrad köyünde Topuz bendini; İkinci Mahmud Belgrad köyündeki Kirazlı bendi inşa ettirmişlerdir.

İstanbul’a kadar başka kanal inşâsı külfetine lüzum kalmamak için yaptırdıkları bend sularını Kanunî’nin esas kanalına akıtmışlardır.

Beyoğlu ve Boğaziçi’nin Yeniköy’den başlayan Rumeli ciheti bendleri üç adettir.

Bunun biri I. Mahmud tarafından Bahçeköyü’nde inşâ ettirilen Topuzlu, diğeri III. Selim ‘in validesi Mihrimâh Sültan’ın inşâ ettirdiği Vâlide bendi, üçüncüsü de II. Mahmud tarafından inşâ ettirilmiş olan Yeni benddir…

” bendi, üçüncüsü de II. Mahmud tarafından inşâ ettirilmiş olan Yeni benddir…”

“…. Kaptanı derya Cezayirli Hasan Paşa, Kasımpaşa civarı ile kışla ve has taneye su getirtmek için I. Mahmud’dan müsaade istemiştir.

Sultan Mahmud da:
“Suyunu bulsun, çeşme vesaire sonra yapılsın”
Diye irâde ettiğinden Hasan Paşa da Topuzlu bendinin üzerine dört arşın daha ilave ettirmiştir. Bu suretle de yirmi iki masura suyun ihsan buyrulduğu Beyoğlu Taksim’i kitabesinde yazılıdır….”

Avrupa Yakası Bentleri

Topuzlu Bendi

Topuzlu Bendi

Topuzlu bendi (II. Sultan Osman bendi, Kömürcü bendi, Karanlık bend): II. Sultan Osman tarafından 1619 yılında Belgrad ormanlarındaki Topuzlu Deresi üzerine yaptırtıldı.

Bend duvarının yüksekliği 9.91 metre, boyu 16.55 metre, temel genişliği 6,68 metre,üst genişliği 5.21 metredir.

Su havzası 4.562.000 metre karedir; 62.612 metre küp su alır.

Kitâbesi yoktur.

Büyük Bend

Büyük bend (Bend-i kebir, III.Büyük bend (Bend-i kebir, III. Sultan Ahmed bendi): III. Sultan Ahmed tarafından 1723 yılında yaptırıldı.

Belgrad ormanlarında Topuzlu Dere üzerindeki II. Sultan Osman bendinin su yolu üzerindedir.

II. Sultan Osman bendinin suyu Kömürcü Deresi’nden geçerek bu bende katılır.

Birbirine çok yalan olduğundan bu iki bende ilk zamanlarda ‘4Çifte havuzlar” da denilirdi.

Bend, I. Sultan Mahmud tarafından 1748 yılında tamir edildi.

Bendin yapım ve onarım kitâbelerinin ikisi de kırıktır.

III. Ahmed’in Seyyid Vehbi tarafından yazılan inşâ kitâbesi şöyleydi:

Büyük Bend Kitabesi

Han Ahmed-i Sâlis Han Ahmed-i Sâlis
Ki Mevlâ mukim etmiş…. saye
İskender (?) kemin lücce
Ulûvv-i himmetinden rütbe-i gerdun nişin paye
Zaman-ı devletinde mülk-i Osmant
Taravet verdi cûy-ı adi ü dâdı bâg-i zibâye

…. seyl-i hurûşan gibi câri hükmü âfâke Çeker İskender âsâ şevketi sedd-i râh âdâye
O İskender nihâdrn hüsn-i tedbîr-i cihangiri Ne suret verdi gör âyine-i âb-ı musaffiye
Yapup mecrâsın İstanbul’a bu âbı götürmüştü Cenâb-ı hazret-i Fâtih Mehmed Hân-1 cem pâye
Vefâ etmekle ol demler tedârik görmemişlerdi Dehân-1 künk ile nâ gendde olan fazla mâye
Zamân-ı devletinde leyk şâhinşeh- i zîşânın Gelüp umrân- ü vüs’at olgüzin şehr- i dilârâye
Nüfûsun kesreti ebr- i bahâra eyledi muhtaç Yetişmez oldı ol su şehr- i İstanbulu irvâye
Heman su yerine harceyledi sim üzeri amma Hazîne yapdı gûyâ gevher-i âb-ı musaffâye
Niçün yoldan çıkar tuğyan idersin deyû habsetti. Sebilin tahliye mevkuf kaldı fasl-1 germâye
Bilüp germâde su dibâsmm germi-i pazânn Kemerler doldurup sermâde verdi halka sermâye
Riyâz-ı izz ü câh ü şevketi her dem bahâr olsun Vücudun eylesin Hak gülistan-ı mülke pirâye
Sû gibi ezber itdim Vehbiyâ bu hayr-ı dilcûye İki târihi garrâ dercidüb bir beyt-i valâye

– Zehî sed yapdı Han Ahmed mecma-i mâye-

– Akan sular durur bu bend-i bâlâ tak-i zibaye-
1135

I. Sultan Mahmud’un şair Nimet tarafından yazılan tamir Kitâbesi ise şöyledir

Leyk bu mânâ olup şevk âver-i tabı selef Bulmadılar. 

Serkeşîde deşt-ü sahrâya yine pûyan Dîdeden olur iken dâim serab Serkeşîde deşt-ü sahrâya yine pûyan Dîdeden olur iken dâim serab
Hızır ilhâm eyleyüp tebşiri tab’ıpâkine Oldu hakkaa kim delil râhi hayat.

Bend idüp hükm-i şeh-i devrân o âb-ı serkeşi Cem olan cûler serâpa oldu bahr-i bîgerân
Bahr-i cûdu dâima dünyayı şâdâb eylesün Tâ ola mikr-i münevver âleme pertev feşân
Sen de işrâb eyle Nimet yaz bu beyt-i dilkeşi Hâmeden bu iki târih oldu su gibi revân

-Ande bend itdi bu bend âb-ı hayatı sûbesû-1161

-Eyledi Sultan Mahmud şeddin İskender nişan-“1161”

1725 yılında III. Ahmed tarafından bir ferman çıkartılarak Belgrad Köyü halkının bend sularında çamaşır yıkamaları, hayvan sulamaları yasaklandı.

Açıkta olan suların iki yanı çit ve kazıklı engelle korunmaya alındı. Yasaklara uymayanın ömür boyu kürek cezasına çarptırılacağı bildirildi.

II. Abdülhamid döneminde büyük bendin daha fazla su toplaması için tevkif duvarı ilâve edildi.

Bend duvarının temel üzerine yüksekliği 9,41 metre, uzunluğu 65,5 metre, üst kısmın kalınlığı 6.20 metre, kaidenin kalınlığı 9.44 metre, su havzasının yüzölçümü 2.930.000 metre kare, depolama hacmi 782.282 metre küptür.

Sultan Mahmut Bendi

I. Sultan Mahmud tarafından Belgrad ormanlarında 1731 yılında yaptırılan benddir.

Barok üslûbunda inşa edilmiş olan bend, bugünkü görünüşünü 1750 yılında aldı.

Galata, Tophane ve civârının su ihtiyacım sağlamak amacıyla yaptırıldı.

Halk arasında bu bende “İstanbul Topuzlusu” adı da verilir.

Bu sebeple II. Osman tarafından yaptırılan Topuzlu bendi ile karıştırılmaması gerekir.

Bend I, Abdülhamid döneminde Cezayirli Gazi Hasan Paşa tarafından yükseltildi, o tarihten günümüze kadar birçok tamir gördü.

Yakın dönemlerde, 1940’ta dip savağı ve su alma tertibâtı ile taksim sandığı bendin mansap cephesi önündeki platform ile bendin önüne inmeye mahsus merdiven aynı tarihte yeniden inşâ edildi.

1955’te bendin derzleri tamir ve ıslâh edilerek gövdedeki su kaçakları önlendi.

Kitabesi şöyledir:

Sultan Mahmut Bendi Kitabesi

“Yegâne gevher-i Kân-i hilâfet ma’den-i refet Muhît-i cûd-i himmet tâcdâın âsüman pâye Güzîn-i şehriyârân dürre-i tâc-i şehinşâhân Cenâb-ı hazret-i Sultân Mahmûd-ı giran-mâye  

O Sultân-ı Süleyman-taht ii İskender- feri devran

Umûr-i dm il devlette muvaffak hüsn-i ârâye Hususa emr-i hayra ettiği sarf-ı kimem elhak Müyesser olmadı bir pâdişâh-ı âlem-ârâye Olup sîrâb-t cûy-î lûtf-ı evvel semt-i Tophane Eğerçi minnet etmez oldular âbâr-ı sakkâye Tedenni hissedip amma yine hengâm-ı germâda Müceddet sâz-ı himmet oldı feyz-i cûd-ı irvâye Ataşa bezi için hemçü gühef vakt-i zaruretde.

Bu vâlâ bend ile yaptı hazine menba-ı mâye Ne bendi dilpesend-i bî-bedel kim tarh-ı dil-cûsû Nümûne havz-ı Kevser’den müşabih bahr-i hadrâye

Çekip bu bend ile sed şöhret-i İskender ü Hızr’a Firâz-ı tâk-ı bâis kesr-i şân-ı tâkı Kisrâye Bi-Hakk-i sûre-i Kevser Hüdâ dest-i güherbârm Hemişe maksem etsin cûy-i âsâr-ü atâyâye Safâ-yî bâl ü tûl-î ömr ile ol Husrev-i dehrin Ede zâH hümâyûnun müebbet kevn pîrâye İki târih-i zîbâ dercedip Ni’met duâ-gûyi Muvaffak oldı bâ fevz-i Hüdâ bir beyt-i garrâye Hazâyin-bend-i cûd-u yümn ile Sultân Mahmûdun

1163

Bu şeddi yapdurup mecrâ-yı mâye verdi sermâye”

Bendin depolama hacmi 156.700 metre küp, duvar yüksekliği 13.90 metre, boyu 66.30 metre, temel kalınlığı 7.80 metre, üst kalınlığı 4.32 metredir.

Yaklaşık 21,5 santim çapında birer küreden ibaret olan ve zincirlerinin kopması sonucu düşüp kaza yapması ihtimalini ortadan kaldırmak için yerlerinden alınarak iki tanesi manevra odasına konulmuş bulunan topuzlar, I. Mahmud bendine de II. Osman bendi gibi “Topuzlu bendi” de denilmesine sebep oldu.

Bendin mansap yüzeyindeki alt kornişin ortasında top namlusu şeklinde silindirik birer çıkıntı göze çarpar.

Birer top güllesinden başka bir şey olmayan zincirlere asılı topuzlarla bu taştan namlular, ateşli silâhların büyük önem kazandığı ve Osmanlı ordusunun geniş ölçüde teşkilâtlandığı I. Mahmud devrini karakterize etmesi dolayısıyla gelişi güzel konulmuş birer süs olarak telakki edilemezler.

Payandaların mansap yüzeyleri düşey kısmı üzerinde birer kuş evi vardır.

Bu kuş evlerinden derenin akış yönüne göre solundaki payanda üzerinde bulunanı kısmen harap, sağdaki ise sağlam durumdadır.

Payandaların üstü birer sahanlık şeklindedir.

Bunların dört köşesinde 2,5 metre yüksekliğinde, tepesinde çeşitli silmeler olan birer mermer direk ve üç tarafında da birer mermer pano bulunmaktadır.

Adı geçen iki sahanlık ortadaki çıkma ile birlikte üç tane namazgâh meydana getirmektedir.

Bendin sırtından bu namazgâhların zeminine üçer basamaklı birer merdivenle çıkılır.

Bend sırtının menba ve mansap kenarlarına korkuluk olarak mermer plakalar dikilmiş, olup mansap kısmındaki plakalardan daha yüksek olan menba tarafı plakalarının ardında destek plakaları vardır.

Ayvaz Bendi

Ayvaz bendi (III. Sultan Mustafa Bendi): III. Sultan Mustafa tarafından 1754 yılında Belgrad ormanlarındaki Ayvaz deresi üzerine yaptırılan benddir.

Deniz seviyesinden 102 metre yükseklikte olan bu bendin göğüsleme duvarı, devrinin mimarî anlayışını aksettirmesi bakımından diğer bendlerinkinden değişik bir görünüşdedir.

Bend duvarının yüksekliği 12.57 metre, boyu 55.20 metre, temel genişliği 8 metre, duvar üst kısım genişliği 6 metredir.Ayvaz bendi (III. Sultan Mustafa Bendi): III. Sultan Mustafa tarafından 1754 yılında Belgrad ormanlarındaki Ayvaz deresi üzerine yaptırılan benddir.

Deniz seviyesinden 102 metre yükseklikte olan bu bendin göğüsleme duvarı, devrinin mimarî anlayışını aksettirmesi bakımından diğer bendlerinkinden değişik bir görünüşdedir.

Bend duvarının yüksekliği 12.57 metre, boyu 55.20 metre, temel genişliği 8 metre, duvar üst kısım genişliği 6 metredir.

Su havzasının yüzölçümü 2.000.000 metre kare, depolama hacmi ise 156.000 metre küptür.

5- Vâlide bendi (Mihrişâh Valide Sultan bendi) III. Sultan Selim’in annesi Mihrişâh Valide Sultan tarafından 1796 yılında yaptırılan benddir.

Kâğıthane Deresi’ne katılan Acı elma Deresinin kollarından “Arabacı Mandırası” deresinin doğudan gelen kolu üzerindedir.

Hem Beyoğlu, hem de İstanbul yakasına su sağlamak amacıyla inşâ edildi.

Bendin plânı, dere yatağından orta kısımda mansaba doğru içbükey, üç kenarlı poligonal bir kısımla iki yanlardaki talvege dik olarak uzayan birer düz kısımdan ve poligonal kısmın gerisine düşen dikdörtgen kesitli iki payandadan oluşur.

Bendin, dere akış yönünde sağ kenarına isabet eden büyük bir dolu savak tesisatı vardır.

Manevra odası tamamen bend gövdesinin içindedir.

Bend sırtının menba kenarı bir metre yüksekliğinde, su basıncına karşı arkadan siper taşlan ile desteklenmiş bulunan kaim mermer plakalarla çevrilidir.

Menba korkuluğunun ortasında büyük bir kitâbe taşı vardır.

Kitabe taşının yanındaki siper taşı üstünün kırk santim aşağısından verici boruya kadar olan mesâfe 10 metre 20 santim gelmektedir.

Bu, benddeki suyun azami yüksekliğini gösterir.

Hayli geniş olan bend havzasının bu yüksekliği hemen her kış mevsimi su sağladığı görülmekte ve fazla gelen sular havzası küçük olan II. Mahmud bendine (Yeni bend) tulumba ile basılmaktadır.

Bendin su havzasının yüzölçümü 1.825.000 metre kare, depolama hacmi 240.000 metre küp, duvar yüksekliği 11.50 metre, temel kalınlığı 5.40 metre, üst kısım kalınlığı 4.20 metredir.

Ayvaz Bendi Kitabesi

“Ve mine’l-mâi külle şey’in hayya”

Meâb ü melce’i kevnin mülâkin mâbihü’l-fahri Savâb- endîş- i şâhânm cihânın zül-1 yezdâm Meârıb menheli âmâl- i cûy- i cûd- i yenbu ’u Muhit- i madelet Sultan Selim Hân-1 cihânbânî Hurûş- i bahr- i cûş- â cûş ü feyz- â feyz- i eltâfı Eder serşâr havz-ı neyi ü kâm ü mâye- cûyâm Eb ü ceddine rahmetler o kulzüm- şevketin şimdi Zamanında suyuna girdi Devlet buldu sâmânı Serâpâ zihn- i hayre olduğıyçün mâ gibi mâîl Zehîpür âb ü tâb ü revnak- efzâ oldu ezmânı Hele hakk eyledi ser- çeşmesi ashâb-1 hayrâtm Cenâb-1 Validesi Mihrüşah Sultân-1 zi- şâm O ümmü’l- mü’mininin hep zülâl-i meşreb-i sâfi Revandır sû- be- sû icrâ- i âsâre hırâmâm Ser- i dest- i atâyâ- rîzi zer- mîzâb-1 re’fettir Ki ânın cedvel- i simini iğnâ etdi devrânı Bu demde cûşîş- i selsâl ü câri himmet- i pâki Azim bend yaptı derya küdı seyl ü cûyibâr ara Su gibi gene- i mâl- â- mâl mâi döktü bezletti Zeki bir mecma-i kıldı inşâ ol kerem kâm Revanâb-ı bekâ büldıcihâna taze can verdi Azız olsun su mânend ol hayâtı ruh-i inşâm Zaifzencîr-i mevc âciz olunca zaptdan mâyı Müesses bende çekdi etcüğiyçün böyle tuğyâm Hoşâ zibende bend-i dil-küşâ sedd-i sedîd elhak Ulüvv-i tâkipest etti sümüvv-i çarh-ı gerdânı Edip hemd sedd-i İs kender Haliç açmak değil san’at

Hüner bir böyle sed çekmektepîş-i bahre âsâni Halâvette çağında bir içim sudan eazz oldu Bu hoş bend-i bülend-ü dü-pesend-i kand-efşûnı İki bend-i kadîm olmuşdı za’f-ı mâyeden evvel Şeker-ab suretinde birbirine yokdu dermâm Tavassut etdi mâbeyne bu nev-bend onlara verdi Su sızmaz safvet-ü sermâye-i âb-t fîrâvânı Bunun şâm su koydu bâşma hep sedlerin yekser Nakşı berâb etti şöhreti mecmû-i bendâm Zuhurat istemez bû mâ-belağdır vâridâtı içun Taşup eyler dü bende bahş heva-yı dürr-i bârâm Yapıldı ceyşe çün Tobhânede meştâ vü sermâgâh Asâkîr mevc urup aktı gelip doldurdu her yânı Tekessür etdi rîş-veş nâs füskat buldol belde Güzel ma ’mûr old lûtf-i Şekle çâr erkânı.

Kadimi mâ kifâyet etmedi sükkâruna amma Amnçün Mehdi- i Ulyâ oldu bu sedd- i nevî bânî Bu bend irvâ eder Tophane ve îstanbuh sanma Kılar tâ Mâverâ- yi nehr’e dek rey yan atşâm Cihandâ ba’d- ez- in olmaz sadâü’l atş mesmu Susup herkes su ûyur gibi âsûde dil ü cânı Bu şeddin çağlıyan şirin miyâhi sükker- âsâdır Sorulsun Zemzem ‘e bu bende midir pây-1 cevlâm îyân aynü’l- yakîn aynü’l- hayâtın aynıdır bu bend

Reva Hızr olsa mirâbı zehî mecra- i nûrâni

Tükendi gitdi âb ü dânesi İskender’in yüfa Gelip olurdı bu şeddin subaşîsî şitâbâni Edip dergâh-1 ayn-1 iltifât-1 şâmilin Rıdvan Hümü- yı bendin olsun ser- korucu ve nigehbâm İlâhiâb-ı rûy-i saltanat Şâh-ı cihan- bânın Boğulsun lücce-i gamdâ serâpâ ehl-i udvâm .. Husûsa maksem- i hayrât ü âsar Valide Sultan Olâ dil- sîr- i ömr- i sermedi bâ feyz- i rabbani Kalem bende edince vasfım bend- i cedidin gûş Ceri’l- âde sulandîağzı ol dem oldu hâyram Zülâl- i bâride dil- teşne- âsâ şevk- i hâhişle Dü ebhâr rrusra-1 târih inşâd etdi şâyâm Acep dil- cû- ter ddı her biri Arif selâsetle Bu ancak feyz- i Sâridir değildir yave- sencânî Misâl- i yem verince Valide Sultan ihsânı 1211 Bu vâlâ sed tutup bendetdi hakka ab-ı hayvanı 1211.

Valide bendinin 1940’ta su alma tertibatı, su ölçme sandığı ve dip savağı yeniden inşa edilmiş, 1955’te ise derzler onarılmış ve dolu savak kanalı yeniden yapılmıştır.

Kirazlı Bendi

Kirazlı bendi: II. Sultan Mahmud tarafından 1833’te Kirazlı deresi üzerine (Belgrad ormanları) inşâ ettirilen benddir.

Bu bendle Kırkçeşme sularına büyük bir su kaynağı daha ilâve oldu.

Bu bendde, bir de padişah mahfeli mevcuttur.

Bendin iki yanında selâmlık ve harem kısımları vardır.

Bunlar taş sedirler halindedir.

Osmanlılar döneminde saray mensupları bendi ziyaret ettiklerinde buralara ipek halılar serilir, hareme sultan hanımlar, selamlık kısınma vezirler ve diğer saray önde gelenleri otururlardı.

Bendin su havzasının yüzölçümü 2.841.880 metre kare, su depolama hacmi 75.000 metre küp, duvar yüksekliği 11.60 metre, temel kalınlığı 9 metre, üst duvar kalınlığı ise 7 metredir.

Yeni Bend

Yeni bend (II. Sultan Mahmud bendi, Bend-i Cedid): II. Sultan Mahmud tarafından Arabacı Mandırası deresinin batı kolu üzerine yaptırılan benddir.

İnşâatına 18 Şubat 1838de başlandı ve bir yıl sonra tamamlandı.

Bend, bir kemer- bend şeklindedir.

Bu plân yapısıyla diğer bencilerden ayrılır.

Menba yüzü yekpare bir silindir yüzeyi, mansap yüzü ise yekpâre bir koni yüzeyi şeklindedir.

Bendin mansap yüzeyi tıpkı menba yüzeyi gibi Sarıyer taşı ile kaplıdır.

Yalnız sırt kısmı mermer plakalarla döşelidir.

Mansap kısmının ortasında yüksekçe bir revak mevcuttur. Burası vana odasının girişidir.

Revakın döğme demirden iki kanatlı bir kapısı vardır, üstünde mermer bir başlık bulunur.

Vana odasının içi kubbelidir.

Bendin mansap yüzeyinde, vana odası kapısı üzerindeki başlığın üst silmesi bendin gövdesi üzerinde bir uçtan bir uca uzanır. Menba yüzeyinin en üst

kenarında vana odasının giriş revakının başlığına benzeyen çift kornişli bir sistem mevcuttur.

Bu korniş sisteminin üstünde aralıklarla konulmuş mermer babalarla bunların arasına yerleştirilmiş mâdeni bir şebekeden oluşan bir korkuluk görülür.

Bendin menba taraf korkuluğu ise, arkalan siper taşlarıyla desteklenmiş olan mermer plâkalardan oluşur.

Bendin sol kıyısındaki ucunda çemberim si bir hücrenin civarında bırakılmış pencere şeklinde bir dolu savak tertibatı mevcuttur.

Bendin menba taraf korkuluğu ortasında tarih kasidesini içeren büyük bir kitabe taşı vardır.

Bu taşın üstünde oval bir madalyon; madalyonun ortasında II. Sultan Mahmud’un tuğrası, tuğranın sağ üst tarafında da padişahın “Adlî” mahlası, sol alt köşesinde tuğrayı yazan hattat Haşim’in imzası bulunmaktadır.

Ünlü hattat Mustafa izzet Efendinin yazdığı tarih kasidesi ise şöyledir

“Mevc- âver- i bakr- i kerem Sultân Mahmûdü’şşiyem

Bu hayr-1 câri ile hep atşâm dil- şâd eyledi Ol Şeh sebü-i lûtfuna hâd£ olup feyzin revân Etdikçe râh-ı âbdan dünyâyı irşâd eyledi Yek katre- i lutfu yedi bahr üzre gaalipdir deyu And içerek eki- i cihan d’avâsın irâd eyledi Bu âb-1 şirin celbine su gibi bezi îdüp nükud Kal’-1 cibâle himmet- i Ferhâd’ı ırgaad eyledi Ol Şâh-1 İskender- himem mânend- i Hızr-1 zindedem

Ab-1 hayâta sedd- i nev meşrebce bünyâd eyledi Lâyık o Şahın haşre dek hayratı olsâ câriye Bû âb-1 can- bahşâ ile ihyâ-yı ecsâd eyledi

Umman-1 feyz- i cûduna nisbetle çarh olmuş habâb

Bû vasf ile ins- ü melek âsânm yâd eyledi Boğaz içinde Rum Eli etrafın ihyâ etmeğe Bû bend- i dil- cûyıgüzel mevki’de bünyâd eyledi Ehli sevâhilpek susuz kaalırdı vakt-isayfde Ol suyu sırâb etmeğe ihsânın imdâd eyledi Bendri cedidin Vâlide bendinden a’lâ yaptırıp Bend- i ataşdan âlemi lûtf etdi âzâd eyledi Hak Vâlideynin ruhunu kevserle sîrâb eylesin Havz-ı cinân emsalini dünyâda îcâd eyledi Ol Padişâh’m bendinin itmâmmâ cevher gibi Bak bendesi Zîver iki târik inşâd eyledi Küsm bu dehri haşre dek reyyân cûd- i şevketi

1255  Hâkaan-1 deryâ mekremet sû bendi icâd eyledi”

II. Mahmud bendi (Yeni bend) yapıldığı zamandan günümüze kadar birçok tamir gördü.

1941’de su alma tertibatı ile sandık, 1954’te menba ve mansap derzleri ve dip savağı, 1955’te ise mansap tarafındaki istinat duvarları esaslı surette tamir edildi.

Ayrıca bend gövdesindeki mermer korniş ve kaplamalar da 1955 tarihinde değiştirildi.

II. Mahmud bendi (Yeni bend) yapıldığı zamandan günümüze kadar birçok tamir gördü.

1941’de su alma tertibatı ile sandık, 1954’te menba ve mansap derzleri ve dip savağı, 1955’te ise mansap tarafındaki istinat duvarları esaslı surette tamir edildi.

Ayrıca bend gövdesindeki mermer korniş ve kaplamalar da 1955 tarihinde değiştirildi.

Osmanlılar döneminde bendleri ve su yollarını su yolcuları, korucular, çavuşlar, bölükbaşılar, kalfalar
korur, gözetir ve denetlerlerdi.

Bütün bu görevliler “Su Nezareti ”ne bağlıydılar. Bu görev, zamanımızda İstanbul Belediyesi Sular İdaresi tarafından yürütülmektedir.

Elmalı Bendi

Elmalı bendi (Birinci bend): Çavuşbaşı deresine önce toprak olarak yapıldı, 1890’da buna bitişik olarak taştan yapılmış benddir.

Bend duvarının yükseldiği 18.50 metre, temel kalınlığı 8 metre, üst kısım kalınlığı 2 metredir.

Bendin depolama hacmi 2.000.000 metre küptür.

İkinci Elmalı Bendi

Birinci bendi arkasına, Çavuşbaşı deresi ile Budakdere üzerine 1955 yılında inşa edilen benddir.

Bend havzası 79 km’dir, depolama hacmi 10.000.000 metre küp, duvar yüksekliği 115 metre, üst duvar kalınlığı 4.60 metredir.

Ömerli Barajı

Ömerli Barajı İstanbul’un 28 kilometre uzağında Riva gölü üzerinde dolgu baraj.

Barajın yüksekliği 54 metre, kret uzunluğu 372 metre, dolgu hacmi 1.650.000 metre küp, havuz sahası 188 milyon metre küp, yıllık içme suyu verimi 180 milyon metre küb.

Baraj 1970’li yıllarda hizmete girdi ve Anadolu kıyısının bütün ihtiyacını karşıladı.

1983 yılı Şubat ayında da, Sarayburnu ile Salacak arasında deniz altında kurulan boru hattının hizmete girmesi üzerine İstanbul tarafına da Omerli Barajı’ndan su verilmeye başlandı.

Bir cevap yazın