Kadmiyum Nedir? Özellikleri,Bileşikleri,Üretimi

Kadmiyum Nedir,Özellikleri,Bileşikleri,Üretimi atom numarası 48, atom ağırlığı Cd = 112,41 olan kimyasal elementtir.

Kadmiyum Özellikleri

1817’de, Hannover’li eczacı Stromeyer tarafından bulundu ve Hermann tarafından incelendi.

Kadmiyum, kalay görünüşünde çok parlak bir madendir, özgül ağırlığı 8,6’dır; 320°C ta ergir; 778°C ta portakal rengi buharlar yayarak kaynar. Soğutulduğu zaman düzgün sekiz yüzlü billurlar halinde yoğunlaşır. Kolay işlenir, tel haline gelebilir; bir kâğıdın üzerine sürüldüğü zaman gri bir iz bırakır. Havadan az etkilenir, yüksek sıcaklıkta yanar ve bellibaşlı asitlerde çözünür. Tuz çözeltilerine çinko etki ettirilince çokelir. Kadmiyum, bileşiklerinde iki değerlidir.

Tabiatta sülfür halinde (greenockit) bulunur, fakat daha çok blend ve kalaminlerde çinkoya eşlik eder.

Kadmiyum Bileşikleri

Oksidi CdO, kadmiyumun yakılması veya karbonatının kavrulmasıyla elde edilen kahverengi bir tozdur. Hidrojen ve karbonla kolayca indirgenir. Çinko oksit güç indirgendiği için, bu özellik kadmiyumun çinkodan ayrılmasını sağlar. Kadmiyum hidroksit Cd(OH)2, jelatin görünüşünde beyaz bir çökeltidir. Çözünmüş bir kadmiyum tuzuna bir alkali hidroksit’in etkimesiyle meydana gelir. Amonyakta çözünür.

Kadmiyum sülfür CdS tabiatta bulunur; hidrojen sülfürün bir tuz çözeltisine etkimesiyle çökelti halinde de elde edilebilir. Böylece boyacılıkta ve patlayıcı maddelerin hazırlanmasında kullanılan kadmiyum sarısı meydana gelir. Bu madde aynı zamanda, çözünmüş kadmiyum tuzlarının tanınmasında kullanılır.

Tuzları arasında ayrıca kadmiyum klorür CdCl2, fotoğrafçılıkta kullanılan kadmiyum iyodür Cdİ2 ve tıpta, çinko sülfat ile aynı alanlarda kullanılan kadmiyum sülfat CdSO sayılabilir.

Kadmiyum Üretimi

Kadmiyum genellikle çinko metalürjisinin bir yan ürünüdür. Kadmiyumlu çinko cevherlerinin indirgenmesi sırasında, çinkoya göre daha uçucu olan kadmiyum, damıtmanın başlangıcında meydana gelen az çok oksitlenmiş tozun içinde toplanır.

Kadmiyum Nasıl Elde Edilir

Bu toza kadmiya denilir ve bileşiminde yüzde 15’e kadar kadmiyum bulunabilir. Kömürle ısıtılarak indirgendikten ve’ ayrımsal bir damıtma uygulandıktan sonra, yüzde 99 saflığında maden kadmiyum, kurşun ve bakır işleyen fabrikaların duman ve tozlarından da elde edilebilir. Bunun için 2 metot vardır:

1. çinko ile çöktürme. Tozlar, 60°B’lik sülfürik asit içinde çözelti haline getirilir. Çözeltinin arıtılmasından sonra kadmiyum, çinko yaprakları üzerinde çökelir. Maden damıtma yoluyla arıtılır;

2. elektroliz metodu. Tozlar sülfürik asit içinde çözelti haline getirilir; çözelti arıtılır ve kadmiyum elektrolizle çöktürülür. Biriken kadmiyum çökeltisi, koruyucu bir yağ tabakası altında ergitilerek çubuklar halinde dökülür.

Kadmiyumun Kullanım Alanları

Çelik üzerine ince tabakalar halinde uygulanan kadmiyum (elektrolitik kadmiyum kaplama), çeliği nemden ve atmosfer korozyonlarından korur. Nikel – kadmiyumlu akümülatörlerin negatif elektrotunda da kadmiyum kullanılır. Maden halindeki kadmiyum, gıda maddelerinin ambalajlanmasında kullanılmamalıdır; hattâ buharları ve tuzlarından bazıları da zehirlidir.

Kurşun, kalay, bazen çinko ve antimonla, genellikle lehim ve kaynak olarak kullanılan, ergime noktası düşük alaşımlar (eutektik alaşımlar) meydana getirir.

Meselâ, yüzde 18 kadmiyum, yüzde 80 kurşun ve yüzde 10 kalay veya yüzde 18 kadmiyum, yüzde 80 kurşun ve yüzde 2 çinkodan meydana gelen alaşımlar, kurşun alaşımlarının lehimi olarak, kadmiyum-çinko alaşımları ise çelik ve hafif alaşımların kaynaklarında (yüzde 20 ile 60 kadmiyum, yüzde 20 ile 80 çinko ve yüzde 30 kalay) kullanılır.

Makinelerde kullanılan yatak alaşımlarının bileşiminde de, bu yatakların mekanik ve sürtünme özelliklerini artıran kadmiyum bulunur. Meselâ, kalay oranı fazla yatak alaşımlarına yüzde 1 kadmiyum katılır.

Son zamanlarda otomobillerin ana yataklarında, kadmiyum oranı yüksek, yüzde 3 nikelli alaşımlar kullanılmaktadır. Kadmiyum bazı madenlerin (alüminyum, nikel, bakır, gümüş) dökümünde oksit giderici olarak kullanılır.

Yüzde 1 oranında kadmiyum katılmış bakır, yüksek elektrik iletkenliğini korur ve üstün mekanik özellikler gösterir, bu sebeple birçok elektrik malzemesinin ve havaî hatların tel ve kablolarında kullanılır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir