Kilis Tarihi

Kilis Tarihi,Kilis Hicret’ten sonra İslam hakimiyetine girdi; Bizans ile Araplar arasındaki sınır bölgesinde yer aldı. XI. yy. başında haçlılar tarafından istila edildi, Urfa (Edessa) kontluğuna katıldı. XII. yy.ın ortalarında yeniden islamların hakimiyeti altına girdi.

XVI. yy.ın başlarında Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı topraklarına katıldı. Halep eyaletine bağlı bir sancak haline getirildi; valide sultanlara has olarak verildi; bazen mütesellimler tarafından yönetildi. XVI. yy.ın ortalarından XIX. yy.ın başlarına kadar zaman zaman mütegallibe ve derebeylerin yönetimi altına giren Kilis, 1831’de İbrahim paşanın mısırlı kuvvetleri tarafından ele geçirildi; halkı, vergiye bağlandı. Bu devirde Kilis’te büyük bir kışla yaptırıldı. Mısırlıların çekilmelinden sonra kışla tahrip oldu.

XIX. yy.ın sonunda yeniden Halep vilâyetinin merkez sancağına bağlı bir kazanın merkezi oldu. Birinci Dünya savaşı sonunda ingilizler tarafından işgal edildi (1919). Aynı yıl Fransızlara bırakıldı.

Türkiye ile Fransa arasında yapılan Ankara itilafnamesine uyularak (1921), Kilis’in bahçelerinin büyük kısmı Suriye topraklarına bırakıldı.

1926 Türkiye-Suriye arasında yapılan sınır düzeltilmesi sonunda bahçelerin bir kısmı ile birkaç köy, yeniden Türkiye’ye geri verildi.

Kilis’in, XIX. yy.ın sonunda nüfusu 20 000 kadardı. 1927 Yılında Türkiye’de yapılan ilk genel nüfus sayımında Kilis’in nüfusu 22 700 olarak tespit edildi; bu sayı 1950’de 27 690’ı buldu; 1970’te 40 000’i aştı.

Kilis Tarihi Eserler

Kilis’te en eski yapı Ulucami’dir. 1337’de yapılan cami, plan ve taş işçiliği bakımından memluk özellikleri gösterir. Çerkez Memlukları devrinden kalma Akçurun camii dışında, Memluklular devrine ait diğer yapılar yıkılmıştır.

Kilis’te osmanlı yapıları XVI. yy.dan sonra görülmeye başlar. Canhulat camii (1553), Şeyh camii (1569), ilk osmanlı yapılarıdır. XVII. yy.da yapılan Hindioğlu camii (1664), düz çatılıdır. Çalık camii’nin (1683), mihrap önü kubbelidir; avlusunda medrese odaları vardır.

Cüneyne camii (XIX. yy.), üç kapılı ve düz çatılı bir yapıdır. Kadı cami’nin (XIX. yy.) mekan ve son cemaat yeri, çapraz tonozla örtülüdür. Kilis mevlevihanesi (1525), beş kubbeli bir yapıdır. XVIII. yy.da Nakşibendîliğe bağlı şeyh Abdullah Efendinin adına yapılan tekke, bir sütun sırasıyla iki nefe ayrılır. Kilis hamamları arasında Canbulad Beyin yaptırdığı hamam özellikle ilgi çekicidir.

Hoca hamamı’nın (1545) soyunma yeri, soğukluk ve sıcaklık bölümleri vardır. Paşa hamamı (1567), cephe mimarisi bakımından dikkati çeker. Diğer hamamlar: Eskihamam, Daltaban mehmet paşa hamamı (1785). Kilis’teki çeşmelerden başlıcaîarı: İpşirpaşa çeşmesi (1654), Fellah çeşmesi (1787), Küçükçarşı çeşmesi (1836), Kavaf çeşmesi (1844), Salihağa çeşmesi (1857).

Bir cevap yazın