Maarif Nezareti Nedir,Maarif Nazırları

Maarif Nezareti Nedir Maarif Nazırları Osmanlı’da eğitim kuruluşlarını yönetmek üzere meydana getirilmiş teşkilat.Tanzimat Fermanı’nın ilan edildiği (1839) tarihe kadar bu görevi Evkaf nezareti yürüttü.

Bununla beraber 1838’de rüştiyelerin açılması kararı alındıktan sonra bu mekteplerin idaresine bakmak üzere Mekâtibi Rüştiye nezareti kurularak başına imamzade Esad Efendi getirildi.

Maarif Nezareti Hakkında Kanun

Daha sonra sıbyan mekteplerini düzeltmek, rüştiyeleri çoğaltarak buralarda öğrenimi düzene sokmak ve bir dârülfünun açmak üzere Abdülkadir Efendinin başkanlığında bir Geçici Maarif meclisi kuruldu.

Bu meclisin çalışmaları sonunda Meclisi Maarifi Umumiye kurularak (1841), doğrudan doğruya hükümet başkanına bağlandı. 1847’de Mekâtibi Rüştiye nezareti yerine Mekâtibi Umumiye nezareti kuruldu.

Osmanlıda Maarif Nezareti

Abdülmecid’in ikinci bir fermanla (18 şubat 1856) devlet teşkilâtında ıslahat yapılacağını açıklamasından sonra, eğitim işlerinin yönetim seviyesi yükseltilerek kabineye giren bir kimsenin başında bulunacağı Maarifi Umumiye nezareti kuruldu (17 mart 1857).

Abdurrahman Sami Paşa nazırlığa ve Hayrullah Efendi de müsteşarlığa getirildi.

Mekâtibi Umumiye nezareti de yeni teşkilâtın bünyesine alındı. Harbiye, Bahriye ve Tıbbiye dışındaki bütün okullar yeni nezarete bağlandı. Genel okullar: 1. sıbyan; 2. rüştiye; 3. mekâtibi fünunı mütenevvia olarak üç dereceye ayrıldı.

Bir dereceden ötekine imtihanla geçiliyordu. ikinci ve üçüncü derece okullarda öğretimin türkçe yapılması, gerekli ders kitaplarının başka dillerden Türkçeye çevrilmesi usulü benimsendi; nazıra, danışma yönünden yardımcı bir meclis daha kurulması kararlaştırıldı (1860).

Maarifi Umumiye nizamnamesinin yayınlanmasıyla Maarif nezareti, “teşkilât bakımından güçlendirilirken, görevleri daha yaygın ve belirli duruma getirildi; nazırın başkanlığında çalışacak bir Meclisi Kebiri Maarif kuruldu; ayrıca illerde maarif müdürünün başkanlığında, maarif meclisleri çalışmaya başladı (1 eylül 1869).

Aynı nizamname ile Meclisi Kebiri Maarif, İlmî ve İdarî olmak üzere iki bölüme ayrıldı.

İlmî bölüme çeşitli ders kitaplarının tercüme ettirilmesi, yazdırılması, avrupa üniversiteleriyle temas edilerek Türkçenin gelişmesine yardımcı olunması, rüus imtihanlarının yapılması gibi görevler verildi.

İdarî daire de, okulların müze, kitaplık, personel v.b. yönetim işlerini düzenlemekle görevlendlrildi. îrleciısi Kebiri Maarif 1872’de yeniden tek daire haline getirildi ve kadrosu da daraltıldı.

Maarif nezaretinin teşkilâtlanması daha sonraki yıllarda da devam etti; bölümleri yeniden tespit edildi (1879).

Mekâtibi Gayrimüslime ve Ecnebiye müfettişliği (1892) ile Sicilli Ahval dairesi kuruldu (1894).

Meşrutiyetin ilânından sonra Meclisi Kebiri Maarifte değişiklik yapıldı. Bu meclis bir başkan ile beş üyeden meydana gelen bir daimî encümen durumuna getirildi.

Nezarete bağlı daireler Tedrisatı Taliye (Ortaöğretim), Tedrisatı İptidaiye (İlköğretim), Mekâtibi Hususiye (özel) okullar), Tahrirat, Muhasebat, Sicil, İstatistik, Levazım, Evrak olarak tespit edildi.

9 Mart 1912’de yayınlanan nizamname ile dârülfünun, yüksek okullar ve bazı öğretim kurulularının temsilcileriyle, nezaret mensuplarından meydana gelen 28 kişilik bir Meclisi Maarif kuruldu; öğretim daireleri de Âliye, Taliye ve iptidaiye olarak üçe ayrıldı.

Nazır Şükrü Bey zamanında Meclisi Kebiri Maarif birara dağıtıldı (1914); fakat daha sonra dar bir kadro ile yeniden çalışmaya başladı.

Ankara’da Türkiye Büyük-Millet Meclisi hükümeti kurulunca (4 mayıs 1920) bir süre Türkiye’de bakanlık seviyesinde iki maarif teşkilâtı birlikte çalıştı. Bunlardan biri İstanbul’daki Maarif nezareti, öteki Ankara’daki Maarif vekâletiydi.

Cumhuriyet döneminde eğitim işleri, Millî Eğitim bakanlığı tarafından yönetildi.

Maarif Nazırları

Maarif Nazırı Abdurrahman Sami Paşa (17 mart 1857)

Maarif Nazırı Ahmed Kemal Paşa (23 kasım 1861)

Maarif Nazırı Mustafa Fazıl Paşa (19 kasım 1862)

Maarif Nazırı Nevres Paşa (12 ocak 1863)

Maarif Nazırı İbrahim Edhem Paşa (12 haziran 1863)

Maarif Nazırı Nevres Paşa (2. defa) [19 mart 1865]

Maarif Nazırı Ahmed Kemal Paşa (2. defa) [25 nisan 1865]

Maarif Nazırı Abdüllâtif Suphi Paşa (24 ağustos 1867)

Maarif Nazırı Saffet Paşa (9 mart 1868)

Maarif Nazırı Derviş Paşa (4 ocak 1871)

Maarif Nazırı Ahmed Kemal Paşa (3. defa) [5 ekim 1871]

Maarif Nazırı Ahmed Vefik Paşa 15 haziran1872)

Maarif Nazırı Ahmed Kemal Paşa (4. defa) [5 ocak 1872]

Maarif Nazırı Ahmed Cevdet Paşa (24 nisan 1873)

Maarif Nazırı Saffet Paşa (2. defa) [5 nisan 1874]

Maarif Nazırı Arifî Paşa (16 ocak 1875)

Maarif Nazırı Ahmed Cevdet Paşa (2. defa) [12 haziran 1875]

Maarif Nazırı Saffet Paşa (3. defa) [30 kasım 1875]

Maarif Nazırı Ahmed Kemal Paşa (5. defa) [8 mayıs 1876]

Maarif Nazırı Ahmed Cevdet Paşa (3. defa) [17 mayıs 1876]

Maarif Nazırı Yusuf Paşa (17 ekim 1876)

Maarif Nazırı Münif Paşa (1 şubat 1877)

Maarif Nazırı Ahmed Kemal Paşa (6. defa) [9 kasım 1877]

Maarif Nazırı Ahmed Vefik Paşa (2. defa) [11 ocak 1878]

Maarif Nazırı Münif Paşa (2. defa) [18 nisan 1878]

Maarif Nazırı Abdüllâtif Suphi Paşa (2. defa) [4 kasım 1878]

Maarif Nazırı Kâmil Paşa (12 kasım 1880)

Maarif Nazırı Ali Fuad Bey (6 ocak 1881)

Maarif Nazırı Mustafa .Nuri Paşa (9 mayıs 1882)

Maarif Nazırı Münif Paşa (3. defa) [25 eylül 1885]

Maarif Nazırı Ahmed Zühdü Paşa (4 eylül 1891)

Maarif Nazırı Mehmed Celâleddin Bey (13 nisan 1902)

Maarif Nazırı Haşim Paşa (27 temmuz 1903)

Maarif Nazırı Hakkı Bey (28 temmuz 1908)

Maarif Nazırı Recaizade Ekrem Bey (23 eylül 1908)

Maarif Nazırı Hakkı Bey (2. defa) [28 kasım 1908]

Maarif Nazırı Yusuf Ziya Paşa (6 şubat 1909)

Maarif Nazırı Abdurrahman Şeref Bey (15 şubat 1909)

Maarif Nazırı Nail Bey (5 mayıs 1909)

Maarif Nazırı Emrullah Efendi (10 ocak 1910)

Maarif Nazırı Babanzade Ismal Hakkı Bey (2 mart 1911)

Maarif Nazırı Abdurrahman Şeref Bey (2. defa) [11 mayıs 1911]

Maarif Nazırı Emrullah Efendi (2. defa) [1 ocak 1912]

Maarif Nazırı Said (Gelembevî) Bey (22 temmuz 1912)

Maarif Nazırı Mehmed Şerif (Damat) Paşa (30 ekim 1912)

Maarif Nazırı Şükrü Bey (24 ocak 1913),

Maarif Nazırı Dr. Nazım Bey (21 temmuz 1918)

Maarif Nazırı Said Bey (2. defa) [14 ekim 1918]

Maarif Nazırı Dr. Rıza Tevfik Bey (11 kasım 1918)

Maarif Nazırı Yusuf Ziya Paşa (2. defa) [13 ocak 1919]

Maarif Nazırı Ali Kemal Bey (5 mart 1919)

Maarif Nazırı Said Bey (3. defa) [19 mayıs 1919]

Maarif Nazırı Abdurrahman Şeref Bey (3. defa) [8 mart 1920]

Maarif Nazırı Fahreddin (Rumbeyoğlu) Bey (5 nisan 1920)

Maarif Nazırı Hâdi Paşa (31 temmuz 1920)

Maarif Nazırı Mustafa Reşid Paşa (21 ekim 1920)

Maarif Nazırı Raşit (Erer) Bey (22 ocak 1921)

Maarif Nazırı Said Bey (4. defa) [19 ağustos 1921 – 30 kasım 1922].

Maarif Nazırı Ankara’da kurulan yeni Maarif vekâletinde, son osmanlı maarif nazırının görevi sona erinceye kadar görev yapanlar:

Maarif Nazırı Hamdullah Suphi Tanrıöver (14 ocak 1920)

Maarif Nazırı Dr. Rıza Nur (4 mayıs  1920)

Maarif Nazırı Mehmet Vehbi Bolak (20 aralık 1921)

Maarif Nazırı İsmail Safa özler (6 aralık 1922). 

Bir cevap yazın