Mehmed Tevfik Ebuzziya

Mehmed Tevfik Ebuzziya Türk yazarı gazeteci ve matbaacısı (İstanbul 1849-1913). Düzenli bir öğrenim görmeden memurluğa başladı (1866).

Namık Kemal ik birkaç arkadaşının kurduğu, daha sonrs Yeni Osnıanlılar adını alart İttifakı Hamiyyet adlı gizli cemiyete katıldı. Bu arada Şinasi’nin Tasvir-i Efkâr, Ali Raşid Bey’in Terakki, Rüşdü Beyin Hakaik-ül-Vekayi gazetelerinde yazılar yayımladı.

Türkiye’nin ilk mizah dergisi olan Letaifi Arar’da (Terakki’nin haftalık mizah ilâvesi) [1870], Teodor Kasab’ın çıkardığı Diyojen (1871) ve Çıngıraklı Tatar’da (1872), Hayal’de (18721 mizahî ve dilce sade yazılar yazdı.

Yeni Osmanlıların Avrupa’daki hürriyet mücadelesine katıldıktan sonra yurda dönünce ibret gazetesinin yayın hakkını aldı ve dön ay yayımladı (1872).

Gazete kapatılınca bir süre Namık Kemal ile birlikte Gelibolu’da bulundu; İstanbul’a dönüşünde gündelik Hadika gazetesini (1872), Cüzdan dergisini (1872-1873), Sıraç (1873) gazetesini çıkardı.

Eceli Kaza adlı piyesinin, Gedik Paşa’da Güllü Agop’un tiyatrosunda oynanması sırasında rağbet görmesi, ayrıca Sıraç’ da Abdülaziz’den söz ederken öğücü sıfat kullanmayıp sadece «padişah» demesi üzerine, Sıraç ve ibret hükümetçe kapatıldı; kendisi de tutuklanarak Namık Kemal’in Vatan Yahut Silistre adlı eserinin yol açtığı olaylar sırasında Rodos’a sürüldü (1873).

Hapishaneden İstanbul gazetelerine makaleler yollamağa devam etti. Muharrir dergisini yayımladı (1873).

Ancak siyasî mahkûmların yazı yayınlamaları yasak olduğundan yazılarında Ebüzziya takma adını kullandı.

Abdülaziz indirilince İstanbul’a döndü (1876). Abdülhamid’in Midhat Paşaya hazırlattığı ilk Kanunu Esasî taslağının çalışmalarına Namık Kemal ve Ziya Paşa ile birlikte katıldı (1876).

Birinci Meşrutiyetin ilânından sonra Abdülhamid II tarafından Bosna mektupçuluğuna gönderildi (1877). Bir yıl sonra istifa ederek İstanbul’a döndü.

Gazete çıkarmasına müsaade edilmediği için Mecmuai Ebüzziya’yı yayımlamağa başladı (1880).

1881’de kurduğu «Matbaai Ebüzziya»da «kitaphane-i meşahir» ve «kitaphane-i Ebüzziya» adlı iki kitap dizisi çıkarmaya başladı.

Abdülhamid II tarafından «Mektebi Sanayi» (Sultanahmet Sanat okulu) müdürlüğüne getirildi (1892).

iki yıl sonra da Şûrayı Devlet Bidayet mahkemesi azalığına (Danıştay birinci derece mahkemesi) tayin edildi (1894).

Yayımladığı yazı ve eserler hakkında verilen jurnaller yüzünden tutuklandı; oğlu Tâlhâ ile birlikte Konya’ya sürgün edildi, matbaası da kapatıldı.

İkinci Meşrutiyetin ilânı üzerine (1908) İstanbul’a döndü, Antalya (Konya) mebusu olarak Meclise girdi, ilk Matbuat ve Matbaalar kanununun hazırlanmasında çalıştı.

Bu arada Ebüzziya matbaasını yeniden açtı, mecmuasını ve gündelik Yeni Tasviri Efkâr gazetesini yayımladı.

1910’da Yeni Tasviri Efkâr’ı Tasviri Efkâr adiyle çıkarttı (1911). Tasviri Efkâr’m kapatılmasından sonra (12 ekim – 25 aralık 1912), İntihabı Efkâr (kapatılışı 12 ocak 1913), daha sonra Tefsiri Efkâr adlı gazeteleri çıkarttı.

Tefsiri Efkâr «ıpatılınca tutuklanma kararı çıktı, hasta olduğu için evinde göz hapsine alındı. Mahmud Şevket Paşa kabinesi iş başına geçince göz hapsi sona erdi, Tasviri Efkâr’yeniden çıkarmaya başladı (25 ocak 1913).

Mehmed Tevfik Ebuzziya Eserleri

Numune-i Edebiyat-i Osmaniye (1879)
Yeni Osmanlılar Tarihi (3 cilt, 1973-194 ölümünden sonra)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir