Normandiya

Normandiya Kuzey Fransa’da coğrafi bölge.Yağışlı okyanus ikliminin etkisinde olan Normandiya bölgelerinde yazlar yumuşak, kışlar serin geçer. Bölge kuzey sahilinde Manş Denizi, batıda granit, doğuda kireçtaşı tepeleriyle çevrili bir bölgedir. Bölgenin merkezinde uzun sahili bulunmaktadır. Yüksek çalılar arasında küçük tarlalar Normandiya Çıkarmasındaki işgalci güçlere önemli sorunlar çıkarmıştır.

Normandiya Tarihi

Keltlerin ve Belçikalıların (doğuda), Ligürlerin ve Iberlerin (batıda) yerleştiği bölgeyi Sezar’ın generallerinden Titurius Sabinus fethetti (M. ö. 56) ve Normandiya kısa süre direndikten sonra (52 isyanına katılma), Augustus tarafından Lugdunensis’e katıldı (M.ö. 16-13). Gratianus’un reformuyla tarihî sınırları çizilen eyalet, birçok şehrin geliştiği (Rouen, Evreux, Lisieux, Sees, Coutances, Avranches) civitas’lara ayrıldı. Bu arada Hıristiyanlık yayılıyordu.

Franklar (V. yy.) civitas’ların yerine pagus’lar kurdular ve benediktin keşişliğini desteklediler (Saint – Wandrille, Jumieges, Fecamp, Mont – Saint – Michel manastırları); ama bölge, IX. yy.daki norman ve viking istilâsında yakılıp yıkıldı.

Hıristiyanlığı kabul ederek kralın adamı olan (Saint – Clair-sur-Epte, 911) Rollon’a Basit Charles’m Yerdiği topraklara Vikingler ve Normanlar yerleşinceye kadar savaşlar devam etti.

Bu topraklar sadece Yukarı Normandiya’yı içine alıyordu; ama Basit Charles ile Bourgogne’lu Raoul’un savaşlarından yararlanan norman Önderleri (924’te Rollon, 933’te Guillaume I), topraklarım Aşağı Normandiya’ya genişleterek siyasî ve coğrafî toprak bütünlüğünü sağlamayı başardılar.

Kuzey ülkelerinin erken bir tarihte başlayan ve X. yy.dan sonra Manş kıyısı ve kuzey denizi ticaretini etkileyen İktisadî gelişmesinden yararlanan Rollon’un vârisleri, iktidarlarını batı illerine kadar yaydılar; Bessin ve Cotintin aristokrasisinin Riulf kumandasında isyanını Uzunkılıç Guillaume bastırdı.

Sağlam evlilik bağlarından da (Vermandois’lı Herbert’in damadı, Poitou kontunun eniştesiydi) destek alan Guillaume, Büyük Hugues ile Louis IV’ü çatıştıran sülâle kavgalarına karıştı ve düklüğünü onaylatmayı başardı (940); ama 942 aralığında öldürüldü.

Oğlu Richard I (943-966), Varaville’de bozguna uğrattığı Louis IV’ten sadece şekle dayanan bir tabilik karşılığı düklüğünü geri aldı (Gerberoy antlaşması, 945). O tarihten sonra Normandiya kralı unvanıyla anılan Richard I, Büyük Hugues’in kızı Emma ile evlendi. Hugues, ölürken Richard’dan oğlu Hugues Capet’yi himaye etmesini istedi.

Richard, Hugues Capet’yi kral seçilmesinden sonra etkili bir şekilde destekledi ve o tarihten sonra, Richard II’nin de (996-1027) uyguladığı Capet’lerle ittifak siyaseti, Fatih William’a kadar devam eden bir norman geleneği haline geldi; Muhteşem Robert (1027-1035) bu geleneğe uyarak Henry I’i kraliçe

Constance’a karşı savaşında destekledi ve mükâfat olarak Bretagne, Fransız Vexin’i ve Pontoise üstünde metbuluk hakkını onaylattı (1031).

Fransa kralına karşı bağımsızlıklarını kazanan Normandiya dükleri, bir yandan da otoritelerini sağlamlaştırdılar ve tahtın evlilik dışı çocuklara da miras kalmasına izin veren İskandinav geleneğini onaylattılar; derebeyliğin gelişmesini desteklediler; kontlukların başına (eski pagus’lar), yakınlarını yerleştirdiler. XI. yy.da meydana gelen zengin burjuvazi, düklerin otoritesi yüzünden muhtar şehir kurumlan elde etmeyi başaramadı.

Daha 1035’te düklük tacını giyen Şeytan Robert ile Arlette’in evlilik dışı oğlu Fatih William (1027’ye doğr. – 1087), idareyi ele almak isteyince (1046), bağımsızlıklarını kazanmaya ve özellikle Aşağı Normandiya’daki düklük şatolarını ele geçirmeye uğraşan baronların isyanıyla karşılaştı.

Hareketi bastırınca (Dunes savaşı, 1047), kendinden önceki dükün merkeziyetçi siyasetini devam ettirdi.

Çok güçlü fief’lerin meydana gelmesine engel olmak (şato yapımının yasaklanması, geniş mülklerin parçalanması), bağımlı derebeyleri üstünde yetkisini muhafaza etmek ve özellikle şövalye servisi sayesinde güçlü bir ordu kurabilmek için, derebeylik rejiminin gelişmesini sınırladı ve ülkeyi sadık adamlarından meydana gelen sınırlı bir meclisle (Curia) yönetti; mahallî yönetimi vikontlara bıraktı.

Askerî teşkilâtlanma (güneyde Maine’in ilhakıyla sınırın düzenlenmesi [1063] ve sınır boyunca müstahkem kaleler inşa edilmesi; şövalyeler ordusu), William’ın Flandre kontu Baudouin V’in kızı Matilda ile evlenmesi ve Normanların İngiltere’yi fethi (1066), Fransa krallarının Normandiya düklerine düşmanca davranmasına yol açtı: Philippe I, Robert Curthose’un babası Fatih Willianva karşı isyanını destekledi (1078).

William’dan sonra veraset meselesi düklük otoritesinde buhrana yol açtı. Normandiya’yı miras olarak alan Robert Curthose, anarşiye engel olamadı ve İngiltere’yi alan ama Normandiya’ya da göz diken kardeşi Kızıl William ile dokuz yıl savaştı (1088-1096). Bu çatışma statükoyu koruyan Caen antlaşmasıyla sonuçlandı.

Para karşılığı unvanını kiralayarak haçlı seferine katılan Robert, seferden dönünce, Kızıl William’ın ölümünden (ağustos 1100) beri İngiltere kralı olan Henry I ile savaşmak zorunda kaldı.

Henry, Normandiya’da düklük otoritesini yeniden sağlamaya uğraştı. Yalnız sadık adamlarını aldığı Curia’nın yardımıyla yönettiği ülkede barışı yeniden sağladı; adaleti teşkilâtlandırdı; askerlik hizmetini talimata bağladı; sanayi ve ticaretin gelişmesini destekledi.

Anglonorman imparatorluğunun yeniden kurulması Fransa’nın düşmanlığına yol açtı (1109-1113); fakat Fransa, Henry’nin Maine ve Bretagne üstünde metbuluk hakkını tanımak zorunda kaldı (Gisors antlaşması, 1113).

Henry’nin ölümü tekrar veraset karışıklıklarına ve anarşiye yol açtı. Henry’nin kızı Matilda’nın ikinci kocası Geoffroi Plantagenet’den olan (1133) oğlu Henry II’nin mirasçılığına Blois kontu Stephen itiraz etti.

Anjou’luları tutmayan Anglonorman krallığı, Stephen’i seçtiyse de (1135-1154), dokuz yıl süren bir savaştan sonra Normandiya Geoffroi’nın eline geçti (1144, Rouen’in alınması) ve Geoffroi Henry reşit oluncaya kadar ülkeyi yönetti (1144 -1150).

Stephen ölünce İngiltere kralı olan Henry II (1154-1189), eyaletlerini yeniden kalkındırdı, malî idareyi teşkilâtlandırdı (Caen’de yılda iki oturum yapan Exchequer) ve krallık mülkünü düzenledi.

Fatih William (Breteuil «şart»ı) ve Henry I’in (Verneuil «şart»ı) başlattığı komünlere hürriyet verme siyasetini devam ettirdi (Rouen kararnamesi, 1170) [malî hukukî, İktisadî (ama siyasî olmayan) imtiyazlar].

1188-1199 Arasında hüküm süren Henry’nin oğlu Aslan Yürekli Richard, Philippe II Auguste’ü Fr^teval’de (1194) ve Cour-celles’de (1198) yenerek Fransızları durdurmayı başardı; Normandiya, Fransa kralı Philippe Auguste tarafından alınıncaya kadar (1202-1204) Anglonorman krallığına bağlı kaldı.

Fransa kralları Normandiya halklarıyla barışmak için daha önce kazanılmış belediye imtiyazlarını onayladılar; merkezî ve mahallî kuramlara, XIII. yy.da metinleri biraraya getirilen örf ye âdet hukukuna saygı gösterdiler; İngiliz yünleri ile poitou ve anjou şarapları ticaretine son vererek Normandiya’yı fransız ekonomisine bağladılar.

Bununla birlikte Philippe IV zamanında ortaya çıkan ayrılıkçı eğilimler, 1283, 1286, 1292 isyanlarına yol açtı ve Louis X’u Normanlara eyalet hürriyetlerini tespit eden (vergilerin onayı) Norman «şart»ını (1315; 1339’da yeniden onaylandı) çıkarmak zorunda bıraktı. Normandiya’yı devamlı bir savaş alanı haline getiren Yüzyıl savaşları, yüzyıldan fazla süren zenginliğe son verdi.

Saygı gösteren ve mahallî sülâleleri gözeten Henry V ve Henry VI, daha sonra da naip Bedford, Normandiya’yı Fransa’dan ayırmayı denediler (bir anglonorman meclisinin ve Caen’de bir üniversitenin kurulması, 1432); ama kırlardaki direnmeyi kıramadılar ve ayaklanmaları (1429, 1434) önleyemediler.

Bu isyanlar Fransızların ülkeyi yeniden fethini kolaylaştırdı (1436-1450), eyaletlere hâkim olan Charles VII, hürriyetleri onayladı. Louis XI, Kamu Huzuru birliğini dağıttıktan ve Normandiya’yı yeniden işgal ettikten sonra.

Exchequer. bir parlamento haline geldi (1515). Paris parlamentosuyle eşit haklara sahip oldu (1518). O tarihten sonra Normandiya’da sanayi ve ticaret gelişti (Le Havre’ın kurulması, 1517).

Protestanlığı kısa süre içinde benimseyen Normandiya XVII. yy.da kalkındı. Fronde’dan sonra bölgede ayrılıkçı hareket geriledi ve Louis XV zamanında tekrar canlandıysa da, Fransız devriminde jirondenlerin federalizminin başarısızlığa uğraması sırasında (temmuz 1793) ortadan kalktı.

 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir