Osmanlıda Darphane | Osmanlı Tarihi |

Osmanlıda Darphane Nedir,Osmanlı devletinde ilk para baskısı, Orhan Bey zamanında Bursa darphanesinde yapıldı.

Darphanenin yönetimi bir «emin» tarafından yürütülürdü.

Sonradan Anadolu’nun birçok yerinde darphane açıldı.

Bağdat. Belgrad, Halep gibi uzak yerlerde darphaneler kuruldu.

Ayrıca ordu ile birlikte hareket eden gezici darphanelerin de varlığı bilinmektedir.

Bizanslılar zamanında darphane, Beyazıt’ta Tavşantaşı’ndaydı.

Fatih Sultan Mehmed İstanbul’u aldıktan sonra ilk darphaneyi Beyazıt’ta Eski saray civarında kurdurdu.

Darphane, 1577’de Beyazıt’ta Koska’ya tasındı.

1665 Tarihine kadar, Ahmed II devrinde Valide Emetullah Sultanın yaptırdığı Valide hanının bulunduğu yerde faaliyetine devam etti.

1665’te darphanenin daha emin bir yere nakledilmesi düşünüldü ve Yeni saray surları içine alındı.

Bu dönemde darphane, defterdarlığa bağlı bir kuruluş haline geldi.

Darphane eminleri defterdar tarafından tayin edilmeye başlandı.

Eminler bir yıl vazifede kalırdı.

Eminlerin çalışma sürelerinin şevval ayından öteki yılın şevvaline kadar olması gelenek haline gelmişti, ikinci yıl eminlik, maliye kalemlerinde görevli bulunan birine verilir ve eski emin ilk vazifesine dönerdi.

Darphanenin hesapları ve çalışmaları Başmuhasebe kalemi tarafından denetlenirdi.

Darphanenin önemli memurluklarından biri de «sahib-i-ayar»lıktı; sahib-i ayar’lar kurumun en eski ustalarından seçilirdi. Darphane 1714’te büyük bir yangın geçirdi.

1726’da Yeni saray surları içindeki darphane, sadrazam Damat İbrahim Paşa tarafından onarıldı.

Darphane asıl önemini XVIII.yy.da kazandı.

Osmanlı hâzinesinin yedek akçesinin saklandığı bir çeşit banka haline geldi.

Bu devirde darphane eminlerinin tayini yetkisi defterdarlıktan alınarak sadaret makamına verildi.

Eminlik adı Mahmud I zamanında Darphane nazırlığı olarak değiştirildi ve Tanzimat’a kadar bu adla anıldı.

Darphanede döküm, gündelik, giriş, çıkış gibi bürolar vardı.

Bunların yanında devletin maden işlerine ait bürolar da kurulmuştu: maden mukataa kalemi, maden muhasebe kalemi, maden kalemi gibi.

183S Yılında para durumunda büyük bir sarsıntı oldu ve Maliye hâzinesiyle, Darphane nazırlığı birleştirildi.

Bu yeni kurula Darphane-i Âmire defterdarlığı adı verildi. Fakat umulan fayda sağlanamayınca, darphane tekrar bağımsız duruma getirildi (1838).

Mahmud II zamanında darphaneye yeni makineler getirildi, bina yeniden onarıldı.

Osmanlı yönetimi her ulûfe dağıtımında, darphaneden hazine için para çıkartırdı.

Yeniçerilere maaşlarının bir kısmı yeni kesilmiş paralardan (çil) verilirdi.

Böylece piyasadaki fazla para ihtiyacı giderilmiş oluyordu.

Kullana kullana eskiyen ve silik hale gelen paralar, darphane emini tarafından piyasadan toplatılırdı.

Darphane, Tanzimattan sonra müdürlük olarak Maliye nazırlığına bağlandı.

Bu kurum, müdürlük, muhasebe, kâtiplik, encümen, çeşni, çarkhane, sikkehane, ağartma, teksirhane, müze, kazan, dökümhane gibi kısımlardan meydana gelirdi.

1841 Tarihine kadar çekiçle dövme suretiyle yapılan para basma işlemi, 1842’de çıkarılan bir kararname ile sarkaç usûlüne çevrildi.

1853’te pres, 1911’den sonra ise makine presi usulüne geçildi.

Darphane, Abdülhamid II devrine kadar sadece para basan bir kurum değildi.

Bunun yanında, nişanların, altın ve gümüş gibi çeşitli kıymetli madenlerin işlendiği bir yerdi.

Osmanlı hâzinesi 1878 yılına kadar burada saklanıyordu.

Darphanenin altın, gümüş, bakır gibi maden ihtiyacı devletin çalıştırdığı maden ocaklarından veya hariçten satın alınmak suretiyle temin ediliyordu.

Son onarımı Abdülaziz devrinde yapılan darphane binası, Cumhuriyetten sonra da kullanıldı.

1947 Yılında İngiltere’den yeni makineler getirildi.

1 Haziran 1932 tarih ve 1951 sayılı kn.la darphanenin para basımı dışındaki sınaî çalışmaları esasa bağlandı.

Bir döner sermaye ayrılarak madenlerin resmî tahlil ve damgalanması yapılmaya başlandı.

1933’e kadar ayrı bir müdürlük halinde yönetilen Damga matbaası bu tarihte Darphane ile birleştirilerek Darphane ve Damga Matbaası müdürlüğü adını aldı.

Matbaada pul, bandrol, nüfus cüzdanı, pasaport, kira mukavelesi v.b. basılır.

Bilet, çek v.b. soğuk damga yapılır.

Müessese, 1967’de Yıldız’daki modern binaya taşındı.

Bir cevap yazın