Rulman Nedir? Ne İşe Yarar?

Rulman Nedir,Ne İşe Yarar,(fr. roulement, yuvarlanma). Mekan. Mekanik veya elektrikli organlarda, kayma sürtünmesi yerine bir yuvarlanma sürtünmesi sağlayarak enerji kayıplarını azaltmak için, yataklar ile muylular arasına yerleştirilen parça.

Rulman makarası, mekanik imalatta, kayma sürtünmesi yerine, çok daha az enerji kaybına yol açan bir yuvarlanma sürtünmesi sağlamak için kullanılan, semente edilmiş, su verilmiş ve iyice perdahlanmış çok sert çelikten yapılma küçük silindir.

İki cismin birbiri üzerinde yuvarlanmasından ileri gelen enerji kayıpları, bu iki cismin birbiri üzerinde kaymasından doğacak enerji kayıplarından genellikle çok daha azdır.

Bu yüzden mekanik imalatta, rulman denilen ve muylulara takılarak kayma sürtünmesini büyük ölçüde azaltıp, dönme sırasında muylular için hem destek, hem de kılavuz vazifesi gören organlar kullanılır.

Rulmanın Bölümleri 

1. yuvarlanan parçalar (bilyalar, makaralar, iğneler).

2. çalışma sırasında biri dönerken (iç bilezik) öbürü sabit kalan (dış bilezik) ve yuvarlanma yüzeylerini (veya yollarını) meydana getiren bilezikler.

3. yuvarlanan parçalan eşit uzaklıkta tutarak birbirlerine değmelerini ve aşınmalarını önleyen ara kafes. Bilyalar, makaralar ve bilezikler, yüzey sertliği çok fazla, süperfinisyon veya elektrolizle perdahlamaya elverişli sert karbon çeliğinden veya kromlu çelikten (yüzde 2) yapılır.

Bazı mekanik imalatlarda, plastikten, naylondan v.b. yapılmış bilyalar kullanılır. Kafes genellikle çelikten (kesilmiş, katlanmış, çekilmiş saç), darbelere karşı koyacak rulmanlar için pirinçten veya bronzdan, çok, büyük dönme hızları için plastikten (özellikle bakalitten) yapılır.

Rulmanın taşıyacağı yük yatak eksenine dikse, bu tip rulmanlara «radyal» adı verilir; eğer yük eksene paralelse, eksenel (aksiyal) rulman veya «büte» terimlerini kullanmak daha uygundur.

Yüklerin yatağa eğik olarak geldiği durumlarda özel rulmanlardan faydalanılır; fakat yatağın yüklenmesi çok fazla olduğu zaman, bir eksenel rulman ile bir radyal rulman birlikte kullanılabilir.

Çok değişik tipleri olan rulmanların boyutları normlaştırılmıştır.

Bilyalı Rulmanlar

Başlangıcı 1870 yıllarına kadar uzanan bu rulmanlar, bir veya iki sıra bilyalı olarak yapılır. Milin statik veya dinamik olarak eğrilmesi, mili iki yandan destekleyen yatakların aynı hizada bulunmaması v.b. gibi tehlikeler yüzünden, çoğu zaman «bilyalı oynak rulmanlar» tercih edilir.

Bu çözüm yolu başlangıçta, yataklar için düşünülen çözüm yoluyla aynıydı; üst yüzeyi küre şeklinde yapılmış dış bilezik, iç kısmı mafsallı olan yardımcı bir bilezik içinde dönüyordu.

Pek iyi sonuç vermeyen bu çözüm yolu, 1907’ye doğru İsveç şirketi SKF tarafından değiştirildi; bu yeni tip rulmanlarda iki sıra bilya kullanılır ve dış bileziğin iç kısmı oyuk bir küre şeklinde yapıldığı için, yuvarlanma yüzeyleri istenen yöne oynayabilir.

Makaralı Rulmanlar

Bu rulmanlar ağır yükleri taşıyabilir, çünkü makaraların yuvarlanma yüzeyine teması, bilyalardaki gibi noktasal değil, çizgiseldir.

İki bilezik arasına yerleştirilen makaralar ya silindir biçiminde (bu durumda rulman eksenel yükleri taşıyamaz, fakat milin hafifçe kaymasını sağlayabilir), ya fıçı biçiminde (bu tip rulman darbelere ve milin eğrilmelerine kolayca karşı koyabilir), ya da koni biçimindedir.

Hem büte vazifesi gören, hem de boşluk almayı sağlayan konik makaralı rulmanlar (amerikan Timken ve 1918-1920 SKF patentleri) otomobil yapımında çok kullanılır.

Çok büyük eksenel ve. radyal yükleri taşıyan bu rulman tipinin en önemli mahzuru, yüksek hızlarda ısınma eğilimi göstermesidir.

İğneli Rulmanlar

İlk patentini, 1922 tarihinde Almanlar (Hoffmann-Nadella) aldı. Bu rulmanlar, 3 ile 4 mm çapında ve yaklaşık olarak 20 ile 35 mm uzunluğunda ince iğnelerden meydana gelir.

Çok iyi incelenmiş ,ve geliştirilmiş bir tekniğe dayanan bu rulmanları, sadece bir yuvarlanma elemanı olarak düşünmemelidir.

Çünkü aynı zamanda kaygan yatak ile asıl rulman arasında ara eleman vazifesi görür. Bu rulmanla çok büyük dönme hızlarına ulaşılır.

Dakikada 10 000 devir ve daha fazla; montajda az yer kaplar, hatta iğneler doğrudan doğruya muylu üzerine yerleştirilebilir.

Rulmanların Kullanılışı

Rulmanlar, yerleştirilmesi (montaj, tolerans verme) ve kullanılması (koruma, sızdırmazlık v.b.) bakımından büyük tedbirler isteyen fakat bakım servisi minimuma indirilmiş hassas organlardır. Sık sık yağlanmaları gerekmez.

Dakikada 6 000 devir yapan rulmanlar için, kıvamlı yağlar kullanılır. Çok büyük donme hızlarında (dakikada (10 000 devir ve daha çok) akışkan yağlar tercih edilir.

Düşük basınçlı sıkıştırılmış hava yardımıyla yağ püskürtme tekniği çok iyi sonuçlar verir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir