Runik Yazı Nedir?

Runik Yazı Nedir,RUNİK yazı veya RUNE yazısı. Leng. Rune adı verilen özel işaretlerden meydana gelen eski bir germen yazısı.

Runik Yazı Kökeni

Orhon ve Yenisey yazıtlarında kullanılan yazı sistemi.

Rünik yazı (ilk altı harfinin değerine göre «futhark») en eski germen yazısıdır. Başlıca iki değişik biçimi vardır; eski rünik veya germen alfabesi ve yeni rünik veya kuzey alfabesi.

Eski rünik alfabesi’nde sekiz harflik üç gruba ayrılan yirmi dört harf vardır. Alfabenin menşei, rünolog adı verilen uzmanlar arasında hala tartışma konusudur.

Rünik alfabesinin bir güney avrupa alfabesinden türediği kesindir; ama bu alfabenin latin alfabesinden mi, bazı kuzey İtalya alfabelerinden mi (etrüsk), hatta yunan alfabesinden mi veya birçok alfabenin karışımından mı meydana geldiği bilinmemektedir.

Alfabenin anavatanı da hala anlaşmazlık konusudur. Rünik ile yazılmış en eski yazıtlar yaklaşık olarak M.S. 200 yılından kalmadır ve Danimarka’dadır. Bu alfabe, bütün germen ülkelerinde kullanıldı. Harflerinin her şeyden önce tahta levhalar üzerine yazılan yazıtlarda kullanılmak amacıyla yaratılması özel biçimler kazanmasına yol açtı.

Yatay çizgiler ve eğriler terk edilerek genellikle uzunlamasına çizgiler benimsendi. Çok çabuk bozulan maddeden yapılan bu levhalardan ne yazık ki hiç biri ele geçirilemedi.

Buna karşılık, taş (rune taşları) ve maden üstüne yazılmış birçok yazıt bulundu. Eski rünik alfabesinin kuzey ülkelerindeki özel gelişmesi sonucu ortaya çıkan yeni rünik alfabesi IX. yy.a kadar uzanır.

On altıdan fazla harfi vardır; bu durum, alfabedeki birçok harfin çift değerli olmasına yol açtı ve alfabenin iki alt değişik biçimi ortaya çıktı: isveç-norveç alfabesi ve dan alfabesi veya ortak alfabe (bu sonuncu alfabe kısa sürede bütün İskandinavya’ya yayıldığından bu adı aldı).

Alfabedeki boşluklar, telaffuzu belirlemek için bazı harflerin üstüne noktalar eklenmesiyle dolduruldu: bunlara «noktalı rune» denir.

Rünik yazı hemen her yerde XIV. ve XV. yy.da terk edildi, ama Yukarı Datecarlie gibi geri kalmış bölgelerde geçen yüzyıla kadar kullanıldı. Muhafaza edilen rünik yazıtların birçoğu, genellikle süslü anma taşlandır. Bu taşlardan İsveç’te iki binden, Danimarka’da iki yüzden fazla, Norveç’te elli kadar vardır.

Rünik’lerin büyüleyici bir gücü olduğu söylenir.
Orhon ve Yenisey yazıtlarındaki rünik yazıyı tam olarak çözmeyi danimarkalı türkolog Vilhelm Thomson başardı (1893).

Bu yazıtlarda kullanılan yazı sisteminin menşei bugün de tartışma konusudur. Finli bilgin Heikel, bu yazının, run harflerinden doğduğunu ileri sürdü.

Danimarkalı bilgin Vilhelm Thomson, önce arami veya bundan türeme pehlevi harflerinden ortaya çıktığı, sonra da sogd asıllı olduğu görüşünü benimsedi. Reşid Rahmeti Arat ve Ahmet Caferoğlu da, yazıtlardaki harflerin türk damgalarından çıktığı görüşündedirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir