Saruhanoğullari Beyliği

Saruhanoğullari Beyliği  Batı Anadolu’da merkezi Manisa olan beylik (XIV. yy. başları 1419). Beyliğin kurucusu Saruhan Bey, Celaledddin Harizmşah’ın Ölümünden sonra, Selçukluların hizmetine girdi; Anadolu Selçuklu sultanı Mesud II devrinde Bizans imparatorluğuna yardıma gelen Katalonya’lılarla mücadele etti.

1313’te Manisa’yı ele geçîrdi sefere kardeşi Çuğa Bey ile Ali paşa da katıldı. Çuğa Beye Demirci; Ali paşaya Nif (Kemalpaşa) yöresinin yö-netimini veren Saruhan Bey, sınırlarını denize doğru genişleterek bütün eski Lykia’ya’.hakim oldu.

Çuğa Beyden sonra Demirci’nin yönetimi, Saruhan Beyin oğlu DevIet Hana,sonra da Yakup Çelebi’ye geçti, Saruhan Bey Adala, Akhisar, Demirci, Gördes, Gördük, Ilıca (Turgutlu), Kayacık, Marmara, Menemen ve Güzelhisar’ı da ele geçirdi Saruhan Beyin bu yerleri hangi tarihte aldığı kesin olarak bilinmiyor. Doğusu Gefmiyan, kuzeyi Karesi, güneyi Aydın beylikleriyle çevrili olan Saruhanoğullarının, yalnız batıda kıyıya doğru genişleme imkânları vardı. Bu durumu göz önünde tutan Saruhan Bey bir donanma kurarak Foça, Naksos ve Sakız’daki Cenevizlilerle savaştı. Foça o sırada bir Ceneviz kolonisiydi.

Foçalılar, Saruhan Beyle anlaştılar ve her yıl 15 000 gümüş vermeyi kabul ettiler. Bu parayı şehrin beyi Manisa’ya götürür ve Saruhan Beye teslim ederdi; buna karşılık Saruhan Beyin de Cenevizlilere bazı haklar verdiği sanılıyor. Saruhan Beyin 15 şehri, 20 kalesi, 10 000 askeri; kardeşi Ali Paşanın da 8 şehri, 30 kalesi, 8 000 süvarisi vardı. Saruhan Bey donanmasıyla Ege denizindeki adalara ve Balkanlar’a da seferler yaptı. Bu seferlere Aydınoğulları da donanmalarıyla katıldı.

1334’te Aydınoğulları ve Saruhanoğullannın donanmaları 270 gemiyle, Yunanistan üstüne bir sefer yaptı. Bu seferde Saruhanoğullarına, Saruhan Beyin oğlu Süleyman Bey kumanda etti. Midilli’yi ele geçiren Foça valisi Dominik, Süleyman Beyi ve bazı adamlarını hileyle esir etti. Süleyman Bey daha sonra Bizans imparatoru Andronikos III Palailogos’un aracılığıyla kurtarıldı. Saruhan Bey 1341’de Andronikos III’ün ölümü ye loannes VI Kantakuzenos’un bizans tahtına çıkışı üzerine Gelibolu dolaylarını yağmaladı.

1344’te Türk beyliklerinin Ege denizindeki faaliyetleri üzerine papalık, Venedik ve rodos donanmaları, Umur Beyin donanmasını yaktı ve İzmir’i ele geçirdi. Bu durum Saruhanoğulları için de zararlı oldu. Kantakuzenos, Umur ve Saruhan Beylerden bu sırada yardım istedi; iki beyliğin ordusu İstanbul önlerine kadar geldi. Saruhan Beyin oğu Süleyman Bey bu seferde öldü (1345).

Bizans imparatoriçesi Anna, loannes VI Kantakuzenos’un, kızını Osmanlı hükümdarı Orhan Beye vermesi üzerine Saruhan Beyle işbirliği yaptı. Bu amaçla Manisa’ya Tagaris’i gönderdi.

Saruhan Bey bu sırada öldü (1345); yerine geçen oğlu Fahreddin ilyas Bey Tagaris ile bir antlaşma yaptı, ilyas Bey, imparatoriçeyle yaptığı dostluk antlaşmasına bağlı kaldı;yardım kuvveti göndermek için hazırlık yaptığı sırada Umur Beyin de 2 000 kişi göndereceğini öğrendi. Daha sonra iki beyliğin kuvvetleri Kantakuzenos’un tarafına geçmek için anlaştı; önce İstanbul’a gittiler. İmparatoriçeden hediyeler aldılar, sonra Trakya’ya geçtiler ve Kantakuzenos’un emrinde çalıştılar. Bulgaristan’dan birçok esir ve ganimetle geri döndüler.

Bu, Saruhanoğullarının son Rumeli seferi oldu. Bu sırada Osmanlılar Karesi beyliğini ortadan kaldırdılar; Gelibolu ve Trakya’ya yerleşerek Saruhanoğullarının Rumeli’ye geçiş yollarını kapadılar.
Bir süre sonra İzmir’i ele geçiren Latinler, Saruhanoğullarının deniz ticaretine ve korsanlıklarına engel oldular. Foça’ya yerleşen Cenevizli korsanlar İzmit körfezinde Orhan Beyin oğlu şehzade Halil’i kaçırınca (1356), Bizans imparatoru İoannes V Palaiologos donanma ile Foça’ya gitti ve şehri kuşattı. İlyas Beyden yardım istedi, İlyas Bey Foça’yı karadan kuşattı. İoannes V, İlyas Beyi gemisine çağırdı ve esir etti, İlyas Beyin karısı büyük bir fidye vererek onu kurtardı.

İlyas Beyin ölümünden sonra yerine geçen oğlu Muzafferiiddin İshak Bey Osmanlılarla iyi geçindi. Birinci Kosova savaşına kuvvet yollayarak Murad I’e yardım etti. Manisa’da Ulucami (1366), bir mevlevîhane (1368), bir medrese (1380), Koyun köprüsü ve Çapraslar mahallelerinde birer çeşme ve iki hamam yaptıran İshak Beyden sonra yerine oğlu Hızırşah Bey geçti. Fakat kardeşi Orhan Beyle aralarında taht için mücadele başladı.

Bu sırada Murad I öldü ve Bayezid I Osmanlı devletinin başına geçti. Karamanoğlu Alâeddin Bey, Germiyan, Aydın ve Menteşe beyleriyle Osmanlılara karşı birleşti. Bu birliğe Saruhanoğlu da katıldı. Fakat Yıldırım Bayezid hemen Anadolu’ya geçti. Saruhan, Germiyan, Aydın, Menteşe beyliklerini ortadan kaldırdı, fakat Saruhanoğulları beyliğinin topraklarının bir kısmının yönetimi Hızır Beye bırakıldı (1390), Orhan Bey yakalanarak iznik’e sürüldü.

Orhan Beyin buradan kaçarak Timur’a sığındığı sanılıyor. Ankara Meydan savaşında (1402) Emîr Süleyman’ın kumandasındaki saruhan askerleri Timur’un yanında savaşan Orhan Beyin tarafına geçtiler. Timur savaştan sonra, Saruhanoğullarının yönetimini Orhan Beye verdi.

Orhan Bey aynı yıl Manisa’ya geldi; kendi adına para bastırdı. Orhan Beyin ölümünden sonra yerine ikinci defa Hızırşah Bey geçti. Yıldırım Bayezid’in oğulları arasındaki mücadelede, Hızır Bey eski dostu Emîr Süleyman’ın tarafını tuttu. Emîr Süleyman, Aydınoğlu Cüneyd Bey, Menteşeoğlu llyas Bey ve Hızırşah ile işbirliği yaptı. Kardeşi İsa Çelebi’yi bunların yanına gönderdi fakat İsa Çelebi, Çelebi Mehmed’e yenilince Hızırşah Bey Manisa’ya kaçtı. Çelebi Mehmed Manisa üstüne yürüdü. Hızır Şah hamamda yakalandı ve öldürüldü (1410).

Hızırşah Bey Adala’da cami, medrese, hamam, imaret, Manisa’da çınar zaviyesi, Alaşehir Kemaliye köyünde Hızırpaşa camii ve hamamı gibi eserler yaptırdı. Hızırşah Beyin ölümünden sonra Saruhanoğullarının Manisa kolu sona erdi. Sadece Saruhanoğullarından Yakub Bey, Demirci’de bir süre hüküm sürdü, burada bir cami yaptırdı (1401), bir hamam vakfetti (1413).

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir