Sinir Nedir? Sinir Sistemi Nedir? Ne İşe Yarar?

Sinir Nedir,Sinir Sistemi Nedir,Ne İşe Yarar,(esk. türk. singir’den). Duyu ve hareket uyartılarını beyinden organlara ve organlardan beyne ileten beyazımsı kordonlara verilen ad. || Teşm. yol. Ruhi durum, asap: İçinde bulundukları, dört gündür kendilerinde sinir, asap bırakmayan duruma rağmen, dayanıyordu esirler (S. Kocagöz).

Halk dili. Kas kirişi veya zan: Etin sinirlerini çıkarmak.

Dikkat çekici huy, özellik: Onun siniri var, şeftaliye dokunamaz. || Sıf. Hoşa gitmeyen, can sıkıcı: Ne sinir adam!

Sinir harbi, hareketlerle veya sözlerle sürekli olarak birbirlerini sinirlendirme: Sinir harbi yapmak.

Sinir kesilmek, bir kimse veya bir olay karşısında kızmak.

Siniri (veya asabı) bozulmak.

Siniri oynamak, bir şeye öfkelenerek canı sıkılmak ve heyecanlanmak:

«Şuara» dendi mi, birdenbire oynar sinirim (M.Â. Ersoy). Seni görünce fenalaşıyorum, sinirim oynuyor (Ahmed Rasim).

Siniri tutmak, birdenbire sinirlenmek: O kadar ki… annesinin sinirleri tuttu (-mer Seyfeddin).

Sinirine dokunmak, hoşlanmamak, sinirlendirmek: Sebebini keşfedemediğim şeyler pek sinirime dokunur (B. Felek).

Sinirleri alt üst olmak, çok fazla sinirlenip ne yapacağını şaşırmak: Bu olay karşısında sinirlerim birden alt üst olmuştu.

Sinirleri ayakta olmak, çok sinirlenmiş olmak.

Sinirleri boşanmak, sinirlendikten sonra kendini tutamayarak ağlamak veya bağırmak: Sinirlerim iyice boşanmış, ağlamaya başlamtştım.

Sinirleri gergin olmak, en küçük bir sebebe karşı patlayacak durumda bulunmak: Sinirleri çok gergin üstüne varmayalım…

Sinirleri gevşemek, yatışmak, ferahlamak: Sabırsız müşterilerinin gerilmiş sinirleri gevşiyor (Y.Z. Ortaç).

Sinirleri kuvvetli, çabuk heyecanlanmayan, soğukkanlı: Benim sinirlerim kuvvetlidir. Hiç korkmam efendim (R.N. Güntekin).

Sinirleri yatışmak, sinirli bir durumdayken, sakin bir hale gelmek: Mutasarrıf ara bulmaya, sinir yatıştırmaya gidiyordu (R.H. Karay).

Sinirleri zayıf, çabuk heyecanlanan.

Sinirlerine hakim olmak, kendini kontrol edebilmek, soğukkanlı olmak: Bu işi başarmak için sinirlerinize hakim olmanız lazım.

Anatomi

Sinir akımı, sinir hücrelerinin ve sinirlerin çalışmasını sağlayan olay.

Sinir akışkanı, eskiden sinirlerin içinde aktığı, insandan insana geçtiği, insanın duyarlığını ve hareketlerini düzenlediği sanılan akışkan.

Sinir borusu, embriyonda sinir plağı hizasında dışderinin kıvrılmasıyla meydana gelen silindirimsi kısım; bütün beyin omurilik sinir sistemi bundan oluşur.

Sinir boşluğu, merkezi sinir sistemini kapsayan boşluk; omurgalı canlılarda omurga, kafatası v.b. boşluklar.

Sinir plağı, embriyonda dışderinin sırt kısmında bulunan ve sinir sistemi taslağını meydana getiren alan.

Sinir sistemi, duysal ve duyumsal uyarılan alan ve organizmanın iç ve dış ortam değişikliklerine uymasını sağlayacak tepkimeleri düzenleyen aygıt.

Sinir yolları, belli bir görevle ilgili sinir tellerinin sinir merkezleriyle çevre arasında takip ettiği yol.

Bacak-kasık siniri, bel sinir ağından gelen, bacağa ve üreme organlarına duyu siniri dalları veren sinir.

Beyin-omurilik sinir sistemi veya merkez sinir sistemi, sinir sisteminin, dış ortama uymayı sağlayan kısmı.

Karma sinir, hem duyu algılamalarını, hem hareket emirlelerini ileten sinir teli.

Otonom sinir sistemi, sinir sisteminin iç organların hareketini düzenleyen kısmı.

Cerrahi

Sinir cerrahisi, sinir sistemine uygulanan cerrahi.

Sinir dikişi, kesik bir sinirin iki ucunu birleştirmek için yapılan dikiş.

Diş cerrahisi

Sinir alma, dişözünü çıkarma işlemi. (Sinir alma canlı veya öldürülmüş dişlere uygulanır.)

Sinir çeken, diş özünün kök kısmını çıkarmak için kullanılan üzeri tırtıklı iğne.

Dokubilim

Sinir telciği, nöronların gövde kısmından çıkan ince sinir teli.

Sinir uzaması, nedbeleşme sırasında bir sinirin merkezî ucundan çıkan uzantıların çevreye doğru uzayıp gelişmesi.

 Eczacılık

Sinir ilacı, sinir sistemini teskin eden ve bu amaçla tedavide kullanılan madde.

İçsalgı bilim

Sinir salgısı, sinir hücrelerinde görülen içsalgı faaliyeti.

 

Patoloji

Sinir hastalığı, sinir sistemiyle ilgili hastalıkların genel adı.

Sinir hastası, sinir sistemiyle ilgili bir hastalığa tutulmuş olan.

Sinir iltihabı, sinirlerin irinlenerek bozulması veya yozlaşması.

Patoloji ve Psikiyatri

Anatomi. Sinir merkezleriyle birlikte sinir sistemini meydana getiren sinirler, silindir biçiminde beyazımsı kordonlardır; bunlar, her biri bir sinir merkezindeki (beyin çekirdekleri, omurilik boynuzlan, omurilik sinir düğümleri, sempatik sinir düğümleri) bir sinir hücresinden doğan sinir tellerinin birleşmesiyle oluşur. Merkez sinir sisteminin sinirleri miyelinli sinirlerdir. Miyelin, silindir ekseni (akson) saran bir kılıftır. Sempatik sinirlerde miyelin yoktur. Her iki çeşit sinir de mevrogli yapısın ince bir zar olan Schwann zarıyla kaplıdır.

Sinir telleri, sinirin içinde demet halinde bulunur. Her demet bol kolajenli bir bağ dokusuyla kaplıdır. Demetler arasında bulunan bağ dokusunun içindeyse besleyici küçük damarlar bulunur.

Merkez sinir sisteminde on iki çift kafa siniri ve otuz çift omurilik siniri vardır. Bunlar vücudun dışarıyla ilişkisini (hareket ve duyu) sağlayan sinirlerdir.

Sempatik sinir sisteminde ise istemsiz çalışan organik hayat sinirleri bulunur. On iki çift kafa siniri şunlardır: I. koklama siniri; II. görme siniri; III. göz hareket siniri; TV. troklea siniri; V. üçüz sinir; VI. göz dış hareket siniri; VII. yüz siniri; VIII. işitme siniri; IX. dil yutak siniri; X. akciğer-mide siniri; XI. omurga siniri; XII. dilaltı siniri.

Kalp Sinirleri

Sempatik ve akciğer -mide sinirinden çıkar. Sempatik dallan her iki tarafta üçer tanedir, üst, orta ve alt diye adlandırılır ve üst, orta ve alt boyun düğümlerinden doğar.

Akciğer – mide sinirlerinden çıkan kalp sinir dalları üç tanedir: üstteki akciğer-mide sinirinin boyun parçasından, ortadaki dönüşlü kısmından, alt dal ise göğüs parçasından çıkar. Bütün bu dallar, aort etrafında birleşerek kalp sinir ağını teşkil eder.

Kalp sinir ağı iki kısımdır: ön veya yüzeysel kalp sinir ağı (içinde Wrisber gangliyonu vardır) ile arka veya derin kalp sinir ağı. Kalp sinir ağlarından aorta, akciğer atardamarına ve kalbe çok sayıda kol ayrılır; bu sonuncular, taç atardamarlarının yolunu izler.

Anatomi ve Fizyoloji

Beyin-omurilik sinir sistemi ve yaşatkan sinir sistemi diye bir ayırım yapılmakla beraber her iki sisteme ait sinirlerin başlangıç noktası ve yolları çoğu zaman aynıdır.

• Beyin – omurilik sinir sistemi iki kısımdır:

1. tümbeyin ile omurilikten meydana gelen merkez sinir sistemi.

2. kafatası sinirleriyle omurilik sinirlerinden meydana gelen çevre sinir sistemi. Merkez sinir sistemi, bozmadde (sinir hücrelerinin gövdeleri) ile akmadde’den (miyelin denen, beyaz renkli yağlı bir maddeyle kaplı sinir telleri) oluşur. Çevre sinir sistemi tamamen akmaddeden oluşur.

• Yaşatkan sinir sistemi şu kısımlardan oluşur: 1. içorganlardaki duyumu ileten ve kafatası veya omurilik sinirlerinin arka kökleriyle sinir ekseni’ne ulaşan getirici sinir telleri.

2. iki çeşit götürücü sinir teli:

a) birincilerin gövde kısmı omurilik boz-maddesinin yan tarafında veya beyin sapının yaşatkan sinir çekirdeklerinde bulunur. Bunlar miyelinle kaplı olduğu için beyazdır; hepsi omurilik sinirlerinin ön kökleriyle veya bazı kafatası sinirleriyle sinir ekseninden ayrılır ve bir sinir düğümüne ulaşır (düğüm öncesi siniri telleri).

b) İkincilerin hücre gövdesi sinir düğümlerindendir; miyelinsiz olduğu için bunların rengi bozdur, hepsi sinir düğümünden çıkan organlara gider (düğüm ötesi sinir telleri).

3. yaşatkan sinir sistemiyle ilgili olduğu kabul edilen bazı hipotalamus bölgeleri ve beyin kabuğunun bazı alanları.

Çevre yaşatkan sinir sistemi sempatik ve parasempatik diye ikiye ayrılır: sempatik veya ortosempatik sistem, boyun, göğüs ve karın bölgesinde omurgaya yapışık iki sinir düğümü zincirinden meydana gelir. Bu düğümlerden çıkan sinir telleri, ağ şeklinde atardamarları sarar ve içorganlara dağılır;

parasempatik sistem kafatası sinirlerine eşlik eden yaşatkan sinir telleriyle (III., VII., IX., X. çiftsinirler) omuriliğin kuyruk sokumu bölgesinden çıkan yaşatkan sinir tellerinden meydana gelir.

Sinir düğümleri sinir ekseninden uzakta, hatta ilgili organa yapışıktır. Parasempatik sinirler bütün iç organlara dağılır. İki akciğer-mide sinirinden (vaguslar) meydana gelen «onuncu çift kafa siniri» parasempatik sistemin önemli bir parçasını teşkil eder, çünkü bu sinir, akciğerlere, kalbe ve karnın üst kısmında bulunan iç organlara dağılır.

Yaşatkan sinir tellerinin uyarılması, nöronların birleşme yerlerinde, sinir akımının iletimini sağlayan bazı kimyasal maddeleri ortaya çıkarır; bunlar kimyasal aracılardır. Asetilkolin, sempatik ve parasempatik düğüm öncesi sinir telleriyle parasempatik düğüm ötesi sinir tellerinin kimyasal aracısıdır (bu yüzden bütün bu tellere «kolinerjik» denir). Adrenalin ile noradrenalin ise döğüm ötesi sempatik sinir tellerinin kimyasal aracısıdır (bu tellere de «adrenerjik»tir denir).

Yaşatkan sinir tellerinin uyarılması, yandaki tabloda özet olarak gösterildiği gibi, içorganların çalışmasında değişiklikere yol açar.

— Karşılaştırmak anat. Sinir sistemi, hayvanlarda, basitten gelişmişe doğru çıktıkça daha karmaşık, daha farklılaşmış bir hal alır. Bir hücreliler ve süngerler gibi basit hayvanlarda sinir sistemi yoktur, ancak selenterelerden itibaren belirmeğe başlar. Hayvanlarda başlıca üç değişik tipte bulunur: dağınık tip, ışınsal tip, iki yanlı tip. Dağınık tip, deri veya kabuk altında bulunan ve sinir hücrelerini birbirine bağlayan bir ağ şeklindedir. Bu tip, selenterelerde görülür; medüzlerde ve hidralarda karmaşıklaşmağa başlar; hareket ve duyu sistemleri ayrılma eğilimi gösterir.

Işınsal tip’e derisi dikenlilerde rastlanır; bunlarda yemek borusunun çevresindeki bir halkadan çıkan sinir telleri ışınsal olarak çevreye yayılır.

İki yanlı tip de iki çeşittir: biri karında, diğeri sırtta bulunur. Karın tipi, solucanlarda ve eklembacaklılarda görülür; biri yemek borusunun üstünde (beyinsi sinir düğümü), diğeri altında (yemek borusu sinir düğümü) bulunan iki sinir düğümünden meydana gelir. Bu iki düğüm, yemek borusu çevresinde halka teşkil eden sinir telleriyle birbirine bağlıdır. Yemek borusu düğümü tespih veya ip merdiven biçimindeki sinir düğümleri dizisinin ilkidir. Birbirine bağlı bu düğümlerden duyu veya hareket telcikleri çıkar.

Nihayet ilk olarak halkalı solucanlar, kabuklular v.b.de bir iç organ sinir sistemi taslağına rastlanır.

iki yanlı tipin ikinci şekli, yani sırtipi özellikle kordalılarda görülür ve sırtipinin üzerine yerleşmiş bir sinir ekseninden meydana gelir. Enteropneusta’da sinir sistemi basit bir kordon halinde, gömleklilerde ise etrafa yan dallar veren boru biçiminde bir omurilik halindedir. Daha sonra sinir sistemi daha karmaşık bir yapı kazanır. Meselâ, balıklarda omurilikten başka, kuyruk yüzgecine sinir veren bir kuyruk sinir düğümü vardır.

Sinir cerrahİsi

1918’den sonra, Harvey Cushing’in çabasıyla gelişti. Ameliyat öncesi araştırma metotlarındaki ilerleme (elektroansefalografi, pnömoansefalografi, arteryografi) sinir cerrahîsinin etki alanını genişlettiği gibi teknik ilerlemeler de ameliyatın güvenliğini artırdı.

Beyindeki apselerin, urların, damarlardaki bozuk kısımların kesilip çıkarılmasını öngören sinir cerrahîsine, sinir sisteminin etkinliğini değiştiren fonksiyonel “sinir cerrahîsi (istemsiz hareketlerin cerrahîsi, psikoşirürji) eklendi.

Sinir ilaçları

Uyku vermez, psikolojik bir ilgisizlik, kayıtsızlık yaratır; uyarılmayı, hareketi ve saldırganlığı azaltır, psikolojik bozuklukları düzeltir. Başlıca sinir ilaçları fenotiyazin ve rezerpin türevleridir.

Sinir hastası

Sempatik ve parasempatik sinir dengesizliği olan kimselere denir. Bu dengesizlik, bazı fonksiyonel bozukluklara yol açar, kişiyi hastalık hastası yapar; hastada aynı zamanda şiddetli yürek darlığı, kolay heyecanlanma, ruhsal dengesizlik görülür. Bütün bu etmenler değişik ölçüde birbiriyle karışır.

Sinir İltihabı

Sinirin geçtiği yerlerde çok şiddetli ve inatçı bir ağrı ile kendini belli eder; duyulması ve reflekslerin yok olmasıyla aynı sinire bağlı kaslarda atrofi; elektrik tepkilerde bozukluk ve bazen dokularda beslenme bozukluğu ortaya çıkar.

Sinir iltihapları bulaşıcı hastalıklardan, müzmin zehirlenmelerden (alkol, kurşun), metabolizma bozukluklarından, baskılardan ileri gelir.

— Tedavi. Yaşatkan sinir sistemi bozukluklarına karşı savaşmak için, sempatik veya parasempatik sistemlerin etkisinin aynını meydana getiren (mimetikler) veya zıt etki yapan (lirikler) ilâçlar kullanılır. Elde bulunan sempatikomimetik ilâçlardan, adrenalin, noradrenalin v.b., sempatikolitiklerden çavdar mahmuzu ve türevleri, yohimbin, rauwolfia alkaloitleri, sentezle elde edilen ürünler v.b., parasempatikomimetiklerden asetilkolin, pilokarpin, ezerin v.b., parasempatikolitiklerden atropin, hiyosiyamin, hiyosin, skopolamin v.b. sayılabilir.

Bazı maddeler, sinir akımının geçişini sinir düğümlerinde durdurur; bunlar gangliyoplejik maddelerdir. Nikotin (ileri derecede zehirli olduğu için kullanılmaz), lobelin. spartein ve özellikle fenotiyazin türevleri (kloropromazin v.b.) bu cins ilaçlardandır. Ayrıca yaşatkan sinir sistemi bozuklukları, bu sistemin bazı kısımları (atardamar çevresi ağları, sinir düğümleri, hatta bazı sinir kökleri) cerrahi yoldan kesilip çıkarılarak tedavi edilir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir