Sülasi Kelimeler

Sülasi Kelimeler,Arapçada kökü üç aslî harften ‘meydana gelen kelimelere verilen ad.

Sülasi’ler mücerret ve mezidünfih (mezidat) olmak üzere ikiye ayrılır. Sülâsî mücerret kelimeler görülen geçmiş zaman kipinin tekil 3. şahıslarında zait harf bulunmayan, sadece üç asli harften meydana gelen kelimelerdir.

Mezidünfih kelimelerde ise, belirli kurallara göre getirilmiş zait harfler vardır. Türkçede Arapçanın fiilleri değil mastarları kullanıldığı için eski Türk gramerlerinde mücerret ve mezidünfih mastarlara geniş yer verilmiştir.

Sülasi Mücerred Kelimeler

Mücerret sülasi mastarların, bir kısmı sadece kökün asli harflerini taşıyan, bir kısmında ise zait harfler bulunan, kırka yakın vezni vardır. Bunların hepsi Osmanlıcada kullanılmıştır. Belli başlıları şunlardır: fa’l (darb), fi’l (ilm), fu’l (şükr), fa’al (taleb), fi’al (kiber), fa’let (rağbet), fi’let (mihnet), fu’let (sohbet), fuul (sükût), fuulet (rütûbet), faal (cevab), fial (firar), fual (sual), faalet (cehalet), fialet (ziyaret), fi’lân (vicdan), fu’-lan (şükran), faalân (heyecan).

Sülasi mezidünfih mastarların bab adı verilen 12 kıyasi vezni vardır. Bunlardan üçü Osmanlıcada kullanılmamıştır. Görülen geçmiş zaman tekil 3. şahsı dört harf olanlar if’al (idhal-duhul’den), tef’îl (tezyîd-ziyade’den) ve müfaalettir (muhasemet-husumetten). Geçmiş zamanı 5 harfli olanlar infial (inkişaf-keşften), iftial (İktidar-kudret’ten), if’ilal (ihmirar-humret’ten), tefe’ül (teessür -esr’den) ve tefâüldür (fevazün-vezn’den). Görülen geçmiş zaman tekil 3. şahsı 6 harfli olan mezidünfih mastar istif’aldir (istihsal-husul’den).

Sülasi mücerret mastarlar semaîdir, işitilerek öğrenilir. Mezidünfih mastarlar ise kıyasidir, kurala bağlıdır. Mezidünfih mastarlar mücerret mastarları ettirgen, işteş, dönüşlü v.b. hale koyarlar.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir