Whig Partisi – İngiltere

Whig Partisi İngiltere’de aynı adı taşıyan ve monarşi otoritesiyle anglikanizmin imtiyazlarına karşı parlamentonun ve protestan mezheplerin haklarını savunan partinin üyelerine verilen ad.

1834’te demokrat başkan A. Jackson’un siyasetine muhalefet etmek için kurulan ve 1856 cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra ortadan kalkan bir amerikan partisinin üyeleri. (Birlik’e dört başkan vermiştir: Harrison [1841], Tyler [1841 – 1845], Taylor [1849 – 1850], Fillmore [1850 – 1853].)

XVII. yy. ortalarında, whig adı kralcılar tarafından İskoç covenanter’lerine verilirdi. James of York’un veraset haklarının elinden alınıp alınmaması tartışmaları, 1679 – 1680’de parlamentoyu ikiye böldüğünde, meşrutiyetçiler, Shaftesbury gibi ihraç taraftarlarına, iç savaşın kötü anılarını canlandıran whig adını verdiler, kendilerine ise tory’ler dendi.

Bu deyimler daha sonra iki partiyi belirtti. Mutlakıyetçilik aleyhtarı ve protestan olan whig’ler 1688 1689 İhtilalinde faal rol oynadılar ve bu olayı kendi tezleri lehine istismar ettiler.

1714’te Hannover hanedanının tahta çıkmasında whig’ler rol oynadı ve partileri zafer kazanarak iktidarı tekeline aldı. Büyük toprak sahiplerinin yarattığı güçlü bir oligarşiyle yönetilen parti, ticari ve mali çıkarlarını koruduğu geniş burjuvazi tabakalarına dayanıyordu. Walpole, whig üstünlüğüne temel olan siyasi sistemi iyice teşkilâtlandırdı.

Ama partinin kazandığı başarı, bir yandan da çözülmesine yol açtı; George III’ün otoriter davranışı, whig partisini harekete geçirdi; Burke partiyi eski ilkelerin savunmasına yöneltti. Ama fransız devrimi, partinin radikal kanadı geliştiği ölçüde whig aristokrasisini kaygılandırdı.

Fox gibi radikaller, kuvvetli bir halkçı akımı izleyerek fransızların milli hâkimiyet fikirlerini benimserken. partinin geri kalan bölümü tory’ciliğe yaklaştı.

Napolyon savaşlarından sonra krallığın uğradığı derin İktisadi ve toplumsal gelişmeleri gözönüne almamakta direnen aristokratik muhafazakârların inadı, burjuvazi saflarında, whig geleneğini yeniden canlandıran bir muhalefete yol açtı. 1832’de, ilk büyük seçim reformunu sağlayan işte bu whig’cilik olmuştur.

XIX. yy. ortalarında eski whig ve radikal akımlar, tory’ciliğin alışveriş ilkesini benimsemiş olan kanadının da katılmasıyla daha güçlendi. Bu çeşitli elemanların birleşip kaynaşmasından ise. Liberal parti doğdu.

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir