Kurtuluş Savaşında Sinop

Kurtuluş Savaşında Sinop 3 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi günlerinde Kastamonu Vilayeti’ne bağlı bir sancak merkeziydi. Sancağın, Sinop Merkez kaza dışında üç kazası daha vardı:

İstefan (Ayancık) Boyabat ve Gerze. Sayıca az olmasına rağmen bölgede oldukça şiddetli bir Rum nüfus yaşıyordu.

Nitekim, Samsun merkezli, ayrılıkçı Rum Müdafaa-i Meşruta Cemiyeti’nin Sinop’ta bir şubesi vardı. Bağımsız bir Rum Pontus devleti kurmayı amaçlayan ayrılıkçı silahlı çeteler, zaman zaman Sinop çevresine de sarkıyor, Müslüman köylerini basarak halkı yıldırmaya çalışıyorlardı.

İngilizlerin Tutuklama Girişimleri

Mütareke ve Milli Mücadele yıllarında Sinop’un adını duyuran başlıca olay, Samsun’daki İngiliz askeri temsilcisi M.Solter’in Sinop Mutasarrıfı Mazhar Tevfik Bey’i tutuklama kararıydı.

Mazhar Tevfik Bey, Sinop Mutasarrıflığına Mütareke’den sonra tayin edildi ve Mustafa Kemal’i Samsun’a götüren gemide o da vardı. Yeni mutasarrıf, göreve başladıktan üç ay sonra, çapraşık bir mesele ile karşılaştı.

Samsun eski mebuslarından Osman Bey, Samsun Rum metropolitinin isteği üzerine İngilizlerce tutuklanmış, denizyoluyla İstanbul’a gönderilirken, kendisini taşıyan gemi,4 Ağustos 1919’da Sinop’a uğramıştı.

Osman Bey, ingilizlerin elinden kurtulmak için, karaya çıkar çıkmaz yanında polisle birlikte mutasarrıfın yanına gitti ve Mazhar Tevfik Bey’den kendisini korumasını istedi. Mazhar Tevfik Bey de Sinop’un ileri gelenlerini makamına toplayarak durumu anlattı.

Toplantıda Osman Bey’in gemiye geri verilmemesi kararlaştırıldı. Bu durum, aynı anda başta Dahiliye Nezareti olmak üzere, birçok makama, bu arada Mustafa Kemal Paşa’ya da bildirildi. Dahiliye Nezareti ve Kastamonu vali vekili İngilizlerin işine karışmaması için Mazhar Tevfik Bey i uyardılarsa da onu kararından vazgeçiremediler.

Birkaç gün sonra Dahiliye Nezareti müdürlerinden Münir Bey, Samsun’daki İngiliz askeri temsilcisi Yüzbaşı Solter’le birlikte Sinop’a geldi ve Osman Bey’in ingilizlere geri verilmesini istedi. Ancak, Mazhar Tevfik Bey bu isteği geri çevirmekle kalmadı, Osman Bey’i Anadolu içlerine kaçırdı.

İngilizler Osman Bey’i ellerinden kaçırınca, Sinop halkına gözdağı vermek istediler. 7 Eylül 1919’da Sinop Limam’na iki ABD savaş gemisi geldi. Gemilerden birinden çıkan Yüzbaşı Solter ve askerleri Sinop’taki eski Rus konsolosluğuna giderek binaya İngiliz bayrağı çektiler.

Bu arada, gemi komutanı Amerikalı subay ve Mazhar Tevfik Bey karşılıklı birbirlerini ziyaret ettiler. Yüzbaşı Solter bu olayı da gurur meselesi yaptı ve Mazhar Tevfik Bey’in kendisini de ziyaret etmesini istedi. Ancak, Sinop mutasarrıfı, Solter kendisini ziyaret etmediği için, bu isteği olumsuz karşıladı.

Bütün bu gelişmeler üzerine, Yüzbaşı Solter, 8 Eylül 1919 sabahı Mazhar Tevfik Bey’in evini bastı ve kendisini tutuklamak istedi.

MazharTevfik Bey’i evde bulamayınca da mutasarrıflık binasını işgal etti ve binaya Ingiliz bayrağı çektirdi. Bu tutum Sinopluların büyük tepkisiyle karşılaştı ve çok sayıda Sinoplu binayı çepeçevre kuşatarak olayı takip etti.

Mazhar Tevfik Bey ise saklandığı yerden çıkarak, meydana gelecek bir çatışmayı önlemek amacıyla makamına gitti. Mutasarrıflık makamını işgal etmiş olan Yüzbaşı Solter, kendisini Osman Bey’in nerede olduğu sorusuyla karşıladı.

MazharTevfik Bey ise odası işgal altında tutulduğu sürece sorulacak hiçbir soruyu cevaplamayacağını bildirdi. Mutasarrıfın bu kararlı tutumu ve Sinopluların sabırsız bekleyişi Yüzbaşı Solter’i gerilemek zorunda bıraktı. Binadaki işgali kaldırdığı gibi, asılı duran Ingiliz bayrağını da indirterek uzaklaştı.

Her şeye rağmen, olay kapanmadı. Aynı gece Mazhar Tevfik Bey’i telgraf başına çağırtan Kastamonu Vali Vekili Osman Nuri Bey, İstanbul’dan aldığı emir gereğince Ingiliz askeri temsilcisinden özür dilemesini istedi. Mutasarrıf ise, özür dileyecek kişinin kendisi değil, Yüzbaşı Solter olduğunu belirterek, bu emre uymayacağını bildirdi.

Bunun üzerine Mutasarrıf Mazhar Tevfik Bey’e işten elçektiren Osman Nuri Bey, aynı emri, vekil olarak tayin ettiği Binbaşı Şevket Bey’in yerine getirmesini istedi. O da bu isteği yerine getirmeyeceğini ve askerlikten istifa ettiğini duyurunca, mutasarrıf vekilliğine bu defa jandarma komutanı Remzi Bey geldi.

O gece, Rus konsolosluk binasında gelişmeleri takip eden İngiliz Yüzbaşısı Solter, Sinop’u ancak ertesi gün, Remzi Bey’in kendisinden özür dilemesinden sonra terk etti.

Belediye Reisi Rasim Bey ve şenrin ileri gelenleri Remzi Bey’in bu tutumunu hoş karşılamadılarsa da, güçlerinin yetersiz olması sebebiyle önemli bir tepki gösteremediler.

Ancak, Kastamonu Vali Vekili Osman Nuri Bey’in Mustafa Kemal’in emriyle tutuklanmasından ve bu göreve Defterdar Ferid Bey’in getirilmesinden sonra, Sinop mutasarrıf vekili de görevden alındı ve Mazhar Tevfik Bey, yeniden Sinop Mutasarrıflığı görevine getirildi.

Sinop ve çevresindeki teşkilâtlanma, Mazhar Tevfik Bey’in yeniden güç kazanmasından sonra hızlı gelişti. Sivas Kongresi’nde alman karar gereğince, Sinop ve nahiyelerinde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin birçok şubesi açıldı.

Bunlardan Sinop’takine Rasim Şükrü Bey, Gerze’dekine Süleyman Bey ve Belediye Reisi Sabri Bey, Boyabat’takine Abdullah Bey, Istefan’dakine (Ayancık) de Mithat Bey başkanlık ediyordu.

 

Bir cevap yazın